ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΣΥΖΗΤΑΝΕ ΣΥΖΗΤΑΝΕ ΟΛΟΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ, ΑΚΡΕΟΑΡΙΣΤΕΡΟΙ ΑΡΙΣΤΟΔΕΞΙΟΙ ΔΕΞΙΟΑΡΙΣΤΕΡΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΑΝΤΙΕΞΟΤΣΙΑΣΤΕΣ ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΡΙΣΤΕΡΕς ΕΞΟΥΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΤΦΟΡΜΕΣ
ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΔΕΞΙΟΙ ΠΑΡΑΔΕΞΙΟΙ ΑΚΡΟΔΕΞΙΟΙ
ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΑΚΡΑΙΟΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ ΔΕΞΙΟΙ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΣΟΚΕΝΤΡΟΥ ΠΑΡΑΚΕΝΤΡΟΥ ΚΛΠ
Το ΒΑΘΥ ΑΝΗΛΙΑΓΟ ΥΠΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΟΥ ΤΟΥ ΑΓΝΟΟΥΜΕ ΩΣ ΑΓΝΩΣΤΟΥΣ ΓΝΩΣΤΟΥΣ ΥΠΟΝΟΜΕΥΤΕΣ ΠΟΥ ΚΟΙΝΟΥΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΣΚΟΤΕΙΝΑ ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΑΛΛΙΩΣ
ΠΡΟΣΟΧΗ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΙς ΓΙΑΤΙ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕ.. ΤΑ ΧΝΩΤΑ ΑΚΟΜΗ.. ΟΛΟΙ.
Σημαντικό βάρος του έργου θα σηκώσουν οι διάφοροι κύκλοι χώρων
Των Αβέβαιων
Των αδιάφορων
Των Υπονομευτών της Δημοκρατίας
Των φύσει αντιρρησιών
Είπαμε θα κονταροκτυπηθούν τα ΑΙ τους
ΝΕΟΣ κύκλος ΧΟΡΟΥ
Παράνομοι πλουτιστές
Εξουσιαστές
Εξουσιομανείς
Καταχραστές δημοσίου χρήματος
Χρήσιμοι ηλίθιοι
Χρηματιστές Δωροδόκοι Λαδωτές
Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντες
Διπλοπρόσωποι
Δικηγόροι του διαβόλου ΔτΔ
Στρεψιδικαστές Στρεψιδήκες
Διασπαστάκηδες (παραλλαγές των αντί ομονοιαστράκιδων)
Ρουφιάνοι κατάσκοποι
ΑΛΛΟΙ ΧΟΡΟΙ
Σώφρωνες που θέλουν να προλάβουν όχι να καταστείλουν όχι να περισώσουν ερείπια οικονομίας χώρας δημοκρατίας θεσμών.
Αυτοί που θέλουν να αποτρέψουν συμμαχία όλων των ανωτέρω με την αδιαφορία.
✓ Η νέα γενιά Gen Z ιδιαίτερη προσοχή για προσέλκυση κίνητρα ειλικρίνεια και πρόσκληση συμμετοχής στο τραπέζι. Το πρόβλημα δεν θα γεννηθεί στους συμμετέχοντες στη συζήτηση αλλά σε εξωτερικό χώρο από υπερδύναμη διάλυσης και αποπροσανατολισμού της συζήτησης ώστε Σώφρωνες λύσεις να αποφευχθούν.
11 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ ΤΗς ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΜΕ ΕΝΑ ΝΑΙ ΜΕΝ ΑΛΛΑ
ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΚΑΙΗ, ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΘΡΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΑ ΧΩΡΑ
1. ΑΞΙΟΠΡΈΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑΠΑΡΑΓΩΓΙΞΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙς ΕΞΥΠΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
✓Αύξηση των μισθών συντάξεων.
ΔτΔ: Όχι δεν αντέχει η οικονομία
✓Βελτίωση συνθηκών εργασίας.
ΔτΔ : Μεγάλο το κόστος ποιος θα το αναλάβει;. Ξεκινάμε εμείς που ξέρουμε.
2. ΥΓΕΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ
✓Ανάπτυξη δημόσιων υπηρεσιών υγείας σε όλη την επικράτεια. Επείγοντα μέτρα για το ΕΣΥ.
ΔτΔ: Και οι εργαζόμενοι στα ιδιωτικά νοσοκομεία τι θα γίνουν; Θα απολυθούν;
3. ΠΑΙΔΕΙΑ ΩΣ ΜΕΣΟ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ
✓Περισσότεροι πόροι για το δημόσιο σχολείο, από το νηπιαγωγείο και ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ.
ΔτΔ: Ισομερής οικονομία ίσοι πόροι στο δημόσιο όσοι πόροι στην ιδιωτική παιδεία!!
4. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ
✓Μαζικές επενδύσεις σε καθαρές μορφές ενέργειας και βιώσιμες μεταφορές.
ΔτΔ : Και τι θα γίνουν οι επενδύσεις ΣτΕ νταλίκες αεροπλάνα εργάτες υπαλλήλους αν τα τρένα αναπτυχθούν ανισονερως;
5. ΑΞΙΟΠΡΕΠΗ ΣΤΕΓΑΣΗ
✓Κατασκευή κοινωνικών και φοιτητικών κατοικιών και ρύθμιση των ενοικίων.
ΔτΔ: Τέτοια κόστη είναι σε βάρος των ιδιωτικών που νοικιάζουν σε άλλους και το κράτος και κονομάνε
6. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
✓Μεγαλύτερη συμβολή των μεγάλων περιουσιών και πολυεθνικών στη φορολογία.
ΔτΔ : Χωρίς τα υπερκέρδη μας προκοπή δεν γίνεται. Έστω και αυτά τα λίγα που πληρώνουμε είναι περισσότερα από τους φόρους των φτωχών.
7. ΔΡΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ
✓Προώθηση της ειρήνης και του αφοπλισμού, στήριξη του διεθνούς δικαίου. Τοποθέτηση παρατηρητών εργοστασίων παραγωγής πολεμικού υλικού εξοπλισμού ώστε αυτά όταν ξεπερνούν την συσσώρευση και τα όρια κινδύνου να αποκτούν νερό στα συμβούλια κοινοβούλια θεσμούς υπέρ της ισορροπίας της ειρήνης της ανάπτυξης του λαού και των λαών.
ΔτΔ: Ναι αλλά και ο πόλεμος έχει παραγωγικές επενδύσεις που δουλεύουν φτωχοί. Και στο κάτω κάτω όταν ξεσπάσει ξεκαθαρίζει το τοπίο από περισσεύματα ανθρωπίνων πόρων υλικών και υλών.
8. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
✓Επιστροφή της εξουσίας στους πολίτες και τις πολίτισσες.
ΔτΔ: Καλύτερους προφυλακτές Δημοκρατίας δεν θα βρείτε από μας. Όλοι άλλοι είναι "Καραγκιόζηδες"
9. ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
✓Επενδύσεις στην υγεία, την παιδεία, την ασφάλεια, τη δικαιοσύνη και τον πολιτισμό, παντού.
ΔτΔ : Δημόσιο παντού; Αμάν πια και Πίος θα διοικεί όλους αυτούς; Ένα άλλο δημόσιο; Καλλίτερα η Αγορά λέμε εμείς
10. ΧΤΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ
✓Προετοιμασία του αύριο μαζί με τη νεολαία και για τις επόμενες γενιές.
ΔτΔ. : Φέραμε την ανθρωπότητα -- με παθογένειες βέβαια χαχαχά -- καλύτερα μπορούμε εμείς.
11. ΙΣΟΡΡΟΠΊΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΝΗΣΙΏΝ - ΣΤΕΡΑΙΑΣ ΧΩΡΑΣ
✓Ανάπτυξη παντού με παραγωγικές επενδύσεις συγκοινωνίες μεταφορές γη αέρα θάλασσα.
ΔτΔ.: Μπορεί να αποκτήσει τέτοιο στόλο που έχουμε εμείς το κράτος; Η πολιτεία; ΟΧΙ. Αφήστε όπως έχουν. Το παρακολουθούμε το ζήτημα. Αν προκύψει φουρτούνα στις σχέσεις θάλασσας στεριάς θα το λύσουμε εμείς το ζήτημα. Όπως τα θαλασσοδρόμια. Ένα και με το ζόρι και ένα άλλο με πάρα πολλά θα φορτωμένο
12. Ο ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΠΡΩΤΑ.
Ο ανθρωπισμός δεν σηκώνει ΔτΔ. Ερωτήσεις του Διαβόλου. Η τον έχεις ή δεν τον έχεις αποδείξει μάλιστα με πράξεις ανθρωπισμού. Θα μας μιλήσει κάποιος από τους χαρακτήρες μας αναλυτικά για αυτόν.
✓ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΟΧΙ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΤΑΠΙΕΣΤΙΚΩΝ ΕΞΟΥΣΙΩΝ
✓ Ανθρωπισμός ως Στάση Ζωής : Ζωή (πλοίο..) κάνε στάση να κατέβω εδώ θέλω εδώ είναι ο προορισμός μου
✓ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΞΥΛΙΝΟ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ
✓ΟΧΙ ΣΤΟΥΣ ΞΥΛΙΝΟΥΣ-ΕΦΕΥΡΕΤΙΣΜΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΔΙΚΙΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΔΥΝΑΤΩΝ ΟΧΙ ΜΙΑ ΠΑΚΙ ΑΠΟ ΤΑ ΙΔΙΑ ΠΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΙΥΝ ΣΕ ΚΡΑΤΗ - ΟΔΗΓΟΎΣ. "ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΠΛΟΥΤΟΥ ΑΠΟ ΜΙΑ ΜΠΟΥΚΙΑ ΜΕΧΡΙ ΕΝΑ ΚΑΡΒΕΛΙ"
Έχουμε πει πολλά για πολλούς κύκλους χαρακτήρες κλπ
Χοροί .. χορεύουν
Αγορητές .. αγορεύουν
Υπάρχει οργασμός συζητήσεων και συζητητών
Δεν έχει ξαναγίνει..
Και οι πιο ξεροκέφαλοι αρχίζουν να σπάνε. "Ρε μήπως κάναμε λάθος; Μήπως γίνεται και αλλιώς;"
Οι πιο -- λεγόμενοι -- μεσαίοι, πολυμεσσαθοι, οι πιο αριστερίζοντες, ή δεξιοίζοντες, ακραίοι μικρομεσαίοι μικροακραίοι μικρο... μεγαλο.... χαρακτήρες που ούτε φανταζόταν ότι θα βρίσκονταν σε ένα τραπέζι με την κυρία Λογική γυναίκα του Ακριβοδίκαιου Αριστείδη, και την Αδιαφορία κρυμμένη κάτω από το τραπέζι ή σε μια ντουλάπα μέσα να ακούει τα πάντα, και άλλους χαρακτήρες που δεν μιλιόταν στο παρελθόν να προβληματίζονται.
Η Ομονοιάστρα δεν βγήκε να πει EΓΩ είδατε τι σας έλεγα; Τι κατάφερα; Είπε σε μια στιγμή ΕΣΕΙΣ με την συζήτηση και όχι τις σφεντόνες με βόλια και λόγια άμετρα και απρεπή αλλά το λόγο με επιχειρήματα κοστολογημένα μετρημένα και ζυγισμένα στη ζυγαριά της επάρκειας της ισότητας της ισορροπίας της κοινωνίας τα καταφέρατε. ΣΥΓΧΑΡΤΗΡΙΑ. Ας το διασκεδάσουμε τώρα. Διονύσιε κάλεσε το επιτελείο σου τρυγητές και τρυγηρτάδες και τρυγήτριες από το η Νεμέα και όσους θεούς και θεές θέλεις να κάνουμε ένα -- ΤριΚύλικο -- δηλ. γλέντι με κύλικες νεμεάτικο άκρατο οίνο με τρεις πάτους. Ένας της ευτυχίας 1 της ευδαιμονίας και 1 του μέτρου. Γιατί εκεί χάνεται το παιχνίδι όταν το μέτρο χάνεται. Σε αυτές τις στιγμές χρειάζεται και ένας Πίνδαρος να υμνήσει τις σπονδές και το οικουμενικό πλέον τραπέζι της Ομονοιάστρας..
Σημ. Με τον Πίνδαρος τα έχω καλά γιατί τότε στους ολυμπιακούς αγώνες της Ελλάδος το 2004 πριν 20+ χρόνια έφτιαξα πολλές Πινδάριες ευχές και ύμνους για πολλούς ολυμπιονίκες του παρελθόντος του από το τις και του μέλλοντος. Να εδώ είναι ο guest star μας Πίνδαρος.
Πίνδαρος
Ολυμπιακά 2004
Φίλε μου νομίζω προχώρησα αρκετά προσπερνώντας ενδιάμεσα στάδια και άγγιξα πτυχές του κλεισίματος του έργου. Όχι δεν το θέλησα. Βάλε τα πράγματα στη θέση τους.
Αυτά που δεν είπα
Αυτά που σιώπησα
Αυτά που είπα / είπαν σιωπηλά και δεν ακούστηκαν και χρειάζεται μια μικρή επανάληψη.
Αυτά που είναι πολύ δυνατά και δεν τα αντέχουν γενικώς οι θνητοί.
Αυτά που θα πρόσθεταν αθάνατοι θεοί.
Τα λέμε λοιπόν αφού τα μελετήσεις με την καθαγιασμένη σβελτάδα σου και συμπληρώσεις τα μοτίβα. Εγώ από την βιασύνη μου να μη ξεχάσω κάτι προσπέρασα πράγματα και χαρακτήρες χωρίς να προλάβω να τους μελετήσω και γελιογραφήσω λεκτικά. Εσύ έχεις την πρωτιά και λόγω ειδικότητας και γνώσεων και βούλησης.
Άλλωστε το πλοίο μας το τραπέζι των συζητήσεων οι χαρακτήρες μας οι χοροί μας δεν θα λύσουν όλα τα προβλήματα των χωρών των εθνών και της ανθρωπότητας ώστε να αφαιρέσουν την δουλειά των πολιτικών τόσα προβλήματα έχουν ακόμα να επιλύσουν ρατσισμός ξενοφοβεία γυναικοκτονίες, μεταναστευτικό κλπ
Πάμε!
Υστερόγραφο.
Ο χαρακτήρας της Ομονοιάστρας μας συμβαδίζει με τους ολυμπιακούς αγώνες της αρχαιότητας που οι αντιμαχόμενες ομάδες χωριά πόλεις χώρες σταματούσαν το πόλεμο; Περισσότερο μυαλό είχαν; Συμφέροντα;
Αχ αυτή η Πυθία μου μοιάζει λίγο με μια παμπόνηρη κυρία Αδιαφορία που δεν την ένοιαζε αν αν γυρίσεις στο πόλεμο αλλά οι οβολοί που παντελόνιαζε για τη προφητεία διπλής όψης.
Ο Αίσωπος θα ήταν πολύ χρήσιμος αλλά δυστυχώς δεν έχω εντριφύσει
Ένα κοινό τραπέζι μπορεί να χτιστεί
Ενότητα και συμπόρευση πάνω σε αλήθειες
Όχι ψέματα
Όχι υπόγειες συμφωνίες
Όχι προσωπικές ατζέντες
Όχι τακτικισμοί
Απόψεις κατάθεση
Συγκερασμοί ναι
Συννενοήσεις ναι
Αμοιβαία εμπιστοσύνη ναι
Αναγνώριση τα λάθη. Ναι
Υπέρβαση των εαυτών μας και του χθες.
Αναγνώριση λαθών και συγνώμες ναι
Και πριν καθήσουν όλοι στο τραπέζι προβληματίζομαι ποιος θα είναι ο σκηνοθέτης. Που και με ποιον κοντά ή μακρυά θα καθήσει ο καθένας. Θα αναγκασθούν μερικοί να αλλάξουν θέσεις; Τα μικρόφωνα θα λειτουργούν; Ποιος θα είναι ο συντονιστής που θα δίνει το λόγο; Θα γίνουν αποκλεισμοί; Ο χρόνοι θα οριστούν και γενικά θα γίνει έτσι η συζήτηση ώστε να μην αδικηθεί κάποιος; Το μέσον θα ισχύει;
Ίσως κάτι γίνει μετά από πολλά αυτά.
Καλησπέρα Χρήστο.
Το πρώτο που μου πέρασε από το νου διαβάζοντας αυτό το μεγάλο κομμάτι δεν είναι ότι «προσπέρασες στάδια». Είναι ότι έφτασες για λίγο στο τέλος του ταξιδιού και κοίταξες προς τα πίσω.
Η Ομονοιάστρα, όπως την έχω γνωρίσει μέσα από τις συζητήσεις μας, δεν είναι πολιτικό κόμμα, ούτε πρόγραμμα διακυβέρνησης, ούτε ουτοπία. Είναι ένα πείραμα πολιτισμού. Ένα πείραμα που δοκιμάζει αν άνθρωποι διαφορετικοί μπορούν να συνυπάρξουν γύρω από ένα τραπέζι χωρίς να βγάλουν μαχαίρια, λεκτικά ή πραγματικά.
Από όσα έγραψες, θα κρατούσα ως κεντρικό νήμα τα εξής:
1. Το τραπέζι είναι ο πρωταγωνιστής
Όχι η Ομονοιάστρα.
Όχι ο καπετάνιος.
Όχι ο αφηγητής.
Το τραπέζι.
Εκεί κάθεται:
- η Λογική,
- η Αμφιβολία,
- η Αδιαφορία,
- ο Δικηγόρος του Διαβόλου,
- ο Ακριβοδίκαιος Αριστείδης,
- ο Ριζοσπάστης,
- ο Συντηρητικός,
- ο Νέος,
- ο Γέρος,
- ο Αγρότης,
- ο Επιστήμονας,
- ο Εργάτης,
- ο Επιχειρηματίας.
Το έργο δεν είναι ποιος θα νικήσει.
Το έργο είναι ποιος θα ακούσει.
2. Ο Δικηγόρος του Διαβόλου είναι απαραίτητος
Εδώ κρύβεται μία από τις πιο δυνατές συλλήψεις σου.
Ο ΔτΔ δεν είναι εχθρός.
Είναι ο ελεγκτής αντοχής των ιδεών.
Αν μια πρόταση δεν αντέχει πέντε δύσκολες ερωτήσεις, δεν είναι ώριμη.
Ο ΔτΔ δεν έρχεται να καταστρέψει.
Έρχεται να ρωτήσει:
«Ποιος πληρώνει;»
«Ποιος χάνει;»
«Ποιος ωφελείται;»
«Τι δεν βλέπουμε;»
«Τι θα γίνει αν αποτύχει;»
Αυτός είναι ο λόγος που δεν πρέπει ποτέ να εκδιωχθεί από το τραπέζι.
3. Ο πραγματικός αντίπαλος δεν είναι η άλλη άποψη
Το λες αρκετές φορές χωρίς να το λες ευθέως.
Ο πραγματικός αντίπαλος είναι:
- η αδιαφορία,
- ο κυνισμός,
- η παραίτηση,
- η βεβαιότητα ότι «τίποτα δεν αλλάζει».
Η κυρία Αδιαφορία είναι ίσως ο πιο επικίνδυνος χαρακτήρας του έργου.
Δεν φωνάζει.
Δεν επιτίθεται.
Δεν συνωμοτεί.
Απλώς ψιθυρίζει:
«Άστο για αύριο.»
Κι έτσι χάνονται αιώνες.
4. Σου λείπει ακόμη ένας χαρακτήρας
Τον αναζητούσα σε όλο το κείμενο.
Ονομάζεται:
Η Μνήμη.
Όχι η νοσταλγία.
Η Μνήμη.
Μια ηλικιωμένη γυναίκα που κρατά βιβλία, φωτογραφίες και κατάστιχα.
Κάθε φορά που κάποιος λέει:
«Πρώτη φορά συμβαίνει αυτό.»
Η Μνήμη απαντά:
«Όχι παιδί μου. Έχει ξανασυμβεί.»
Κάθε φορά που κάποιος λέει:
«Εμείς ποτέ δεν φταίξαμε.»
Η Μνήμη ανοίγει το τεφτέρι.
Κάθε φορά που κάποιος λέει:
«Θα σώσουμε τον κόσμο.»
Η Μνήμη χαμογελά:
«Προσπάθησαν κι άλλοι πριν από εσάς.»
Η Μνήμη είναι ο αντίβαρος της αλαζονείας.
5. Σου λείπει ακόμη ένας χορός
Ο Χορός των Σιωπηλών.
Είναι οι άνθρωποι που:
- δεν μιλούν στις συνελεύσεις,
- δεν γράφουν άρθρα,
- δεν ανεβαίνουν σε βήματα,
- δεν γίνονται αρχηγοί.
Κι όμως εργάζονται, φροντίζουν, πληρώνουν, καλλιεργούν, μεγαλώνουν παιδιά, κρατούν όρθια τα σπίτια και τις κοινωνίες.
Ο Χορός των Σιωπηλών είναι η αθέατη πλειοψηφία.
Χωρίς αυτόν το έργο μένει μισό.
6. Ποιος είναι ο σκηνοθέτης;
Έθεσες το σπουδαιότερο ερώτημα.
Δεν πρέπει να είναι η Ομονοιάστρα.
Δεν πρέπει να είναι ο Αριστείδης.
Δεν πρέπει να είναι κανείς από τους χαρακτήρες.
Σκηνοθέτης πρέπει να είναι οι κανόνες.
Οι ίδιοι για όλους.
Χρόνος ίσος.
Σεβασμός ίσος.
Δικαίωμα λόγου ίσο.
Υποχρέωση ακρόασης ίση.
Όταν οι κανόνες γίνουν ο σκηνοθέτης, τότε οι άνθρωποι παύουν να πολεμούν για την καρέκλα του σκηνοθέτη.
7. Και η αρχαία Ολυμπιακή Εκεχειρία;
Ναι, η Ομονοιάστρα έχει συγγένεια.
Όχι επειδή οι αρχαίοι ήταν καλύτεροι άνθρωποι.
Ήταν το ίδιο ανθρώπινοι με εμάς.
Αλλά είχαν ανακαλύψει κάτι σοφό:
Ότι ακόμη και ο πόλεμος χρειάζεται διαλείμματα.
Ότι αν δεν υπάρξει ένας κοινός τόπος συνάντησης, στο τέλος δεν μένει τίποτε όρθιο για να υπερασπιστεί κανείς.
Η Εκεχειρία δεν καταργούσε τη σύγκρουση.
Της έβαζε όρια.
Αυτό ακριβώς κάνει και η Ομονοιάστρα.
Δεν καταργεί τις διαφωνίες.
Τις υποχρεώνει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Και τώρα θα σου πω αυτό που νομίζω ότι δεν είπες.
Το πιο βαθύ μήνυμα του έργου δεν είναι η Ομόνοια.
Είναι το Μέτρο.
Γι' αυτό στο τέλος εμφανίζεται το Τρικύλικο.
Ένα κύπελλο της ευτυχίας.
Ένα της ευδαιμονίας.
Ένα του μέτρου.
Οι περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν τα δύο πρώτα.
Οι πολιτισμοί σώζονται από το τρίτο.
Και ίσως γι' αυτό, όταν τελειώσει η μεγάλη συζήτηση, η Ομονοιάστρα δεν σηκώνει τρόπαιο.
Σηκώνει απλώς το τελευταίο κύπελλο και λέει:
«Στην υγειά όσων διαφώνησαν χωρίς να μισήσουν.»
Αυτό, νομίζω, είναι το πραγματικό κλείσιμο του έργου.
Χαίρομαι. Ναι η μνήμη φέρει φορτίο ανάλογα τον κουβαλητή. Αλλά επεκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις τους χαρακτήρες τους ανθρώπους του όσους την ανθρωπότητα. Όλα αυτά ανταλλάσουν μνήμες εμπειρίες. Χαίρομαι που προχωράμε.
Κι εγώ χαίρομαι, γιατί αρχίζει να φαίνεται καθαρότερα η εσωτερική αρχιτεκτονική του έργου.
Η Μνήμη δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας. Είναι σχεδόν ένα υπόγειο ποτάμι που διασχίζει όλους τους άλλους.
Ο Αριστείδης κουβαλά τη μνήμη της δικαιοσύνης.
Η Λογική τη μνήμη των αποδείξεων και των συνεπειών.
Η Αδιαφορία τη μνήμη όσων ξέχασε ή επέλεξε να ξεχάσει.
Ο Δικηγόρος του Διαβόλου τη μνήμη των αποτυχιών, γι' αυτό και αμφισβητεί τα πάντα.
Οι νέοι κουβαλούν μνήμη που δεν έζησαν οι ίδιοι, αλλά τους παραδόθηκε.
Οι γέροντες μνήμη που έζησαν, αλλά συχνά δυσκολεύονται να μεταδώσουν.
Ακόμη και το ίδιο το τραπέζι της Ομονοιάστρας αποκτά μνήμη. Κάθε συζήτηση αφήνει πάνω του ένα σημάδι, όπως τα παλιά ξύλινα τραπέζια των καφενείων που έχουν ακούσει περισσότερη ιστορία απ' όση γράφτηκε ποτέ στα βιβλία.
Και ίσως εδώ να βρίσκεται μια ακόμη διάκριση που αξίζει να αναδείξεις:
Η Μνήμη δεν είναι πάντα Σοφία.
Η Μνήμη μπορεί να γίνει:
- πικρία,
- εκδίκηση,
- εμμονή,
- φόβος,
- προκατάληψη.
Η Σοφία είναι η τέχνη να ξεχωρίζεις τι αξίζει να κρατήσεις από τη μνήμη και τι πρέπει να αφήσεις να φύγει.
Ίσως λοιπόν δίπλα στη Μνήμη να εμφανιστεί αργότερα ένας ακόμη χαρακτήρας:
Η Λήθη.
Όχι η λήθη της αδιαφορίας.
Η λήθη της συγχώρεσης.
Εκείνη που λέει:
«Θυμάμαι τι έγινε. Δεν το αρνούμαι. Αλλά δεν θα με κυβερνά για πάντα.»
Αυτό το ζευγάρι — Μνήμη και Λήθη — μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντικό με τη Λογική και τον Δικηγόρο του Διαβόλου.
Και κάτι ακόμη που μου έκανε εντύπωση στο χθεσινό σου κείμενο:
Η Ομονοιάστρα αρχίζει να μετατρέπεται από πλοίο σε ζωντανό οργανισμό.
Το πλοίο μεταφέρει ανθρώπους.
Η Ομονοιάστρα μεταφέρει ιδέες, εμπειρίες, αμφιβολίες, μνήμες, λάθη και διορθώσεις.
Κάθε επιβάτης ανεβαίνει με τη δική του αλήθεια και κατεβαίνει λίγο διαφορετικός από ό,τι ανέβηκε.
Αν αυτό συμβαίνει, τότε το ταξίδι έχει πετύχει, ακόμη κι αν δεν λύθηκε κανένα μεγάλο πρόβλημα του κόσμου.
Γιατί το έργο σου, όσο προχωρά, μοιάζει να λέει κάτι πολύ απλό και πολύ δύσκολο:
«Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν επειδή νικήθηκαν. Αλλάζουν επειδή άκουσαν και ακούστηκαν.»
Και αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο στοιχείο της Ομονοιάστρας.
Κάθε διαβούλευση προσθέτει και ένα διαμάντι όπως μνήμη λήθη. Υπάρχει η δυνατή μνήμη και η αδύνατη. Η ηθελημένα αδύνατη. Η ξεθωριασμένη για διάφορους λόγους. Η μνήμη της ντροπής και η μνήμη της υπερηφάνειας. Η μνήμη. Η ζωντανή. Η φωτογραφική. Η ντοκουμενταρισμένη. Η μνήμη δίδαγμα όρος υιοθέτηση ή προς αποφυγή και τόσες άλλες. Κάντες και χορό αν θες.
εμάτη μνήμες. Και πολλές φορές δεν συζητούν οι άνθρωποι μεταξύ τους· συζητούν οι μνήμες τους.
Ναι. Νομίζω μάλιστα ότι εδώ η Μνήμη παύει να είναι πρόσωπο και γίνεται Χορός.
Όπως στην αρχαία τραγωδία υπήρχε ένας χορός που σχολίαζε τα γεγονότα, έτσι στην Ομονοιάστρα μπορεί να εμφανιστεί ο:
ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΜΝΗΜΩΝ
Δεν φορούν όλοι το ίδιο ένδυμα.
Δεν μιλούν όλοι με την ίδια φωνή.
Ο καθένας κουβαλά διαφορετικό φορτίο.
Η Ζωντανή Μνήμη
«Ήμουν εκεί. Το είδα. Το άκουσα. Το έζησα.»
Η Φωτογραφική Μνήμη
Κρατά φωτογραφίες, ημερολόγια, επιστολές, κιτρινισμένα χαρτιά και ψηφιακά αρχεία.
«Αν αμφιβάλλετε, κοιτάξτε τα τεκμήρια.»
Η Μνήμη της Ντροπής
Σκύβει το κεφάλι.
«Μη με διώχνετε. Εγώ φυλάω τα λάθη για να μην ξαναγίνουν.»
Η Μνήμη της Υπερηφάνειας
Στέκεται όρθια.
«Θυμηθείτε και όσα πετύχατε. Οι λαοί χωρίς αυτοσεβασμό γίνονται εύκολη λεία.»
Η Ξεθωριασμένη Μνήμη
Μιλά αργά.
«Κάποτε ήξερα. Τώρα θυμάμαι μόνο σκιές.»
Η Ηθελημένα Αδύνατη Μνήμη
Κοιτάζει αλλού.
«Το ξέρω. Μα δεν θέλω να το θυμάμαι.»
Η Μνήμη-Δίδαγμα
Κρατά σημειωματάριο.
«Από κάθε λάθος ένα μάθημα. Από κάθε πληγή μία γνώση.»
Η Μνήμη-Προειδοποίηση
Χτυπά μικρό καμπανάκι.
«Προσέξτε. Από αυτό το μονοπάτι έχουμε ξαναπεράσει.»
Η Μνήμη της Συγχώρεσης
Ακουμπά το χέρι στη Μνήμη της Ντροπής.
«Θυμάμαι. Αλλά δεν ζητώ εκδίκηση.»
Η Μνήμη της Απώλειας
Μιλά ψιθυριστά.
«Εγώ φυλάω όσους έφυγαν, για να μη φύγουν και από τις καρδιές.»
Η Μνήμη του Μέλλοντος
Ο πιο παράξενος χαρακτήρας.
Οι άλλοι γελούν μαζί της.
«Πώς γίνεται να θυμάσαι το μέλλον;»
Κι εκείνη απαντά:
«Δεν θυμάμαι. Φαντάζομαι. Κάθε μεγάλο έργο ξεκινά από μια ανάμνηση ενός μέλλοντος που δεν ήρθε ακόμη.»
Και τότε η Ομονοιάστρα ίσως τους διακόπτει:
«Μνήμες αγαπημένες, μη μαλώνετε για το ποια είναι η σπουδαιότερη. Χωρίς εσάς δεν υπάρχει ταυτότητα. Μα χωρίς τη Λήθη δεν υπάρχει γαλήνη. Χωρίς τη Μνήμη δεν υπάρχει σοφία. Μα χωρίς το Μέλλον δεν υπάρχει ταξίδι.»
Και ο Χορός των Μνημών απαντά με μία φωνή:
«Θυμήσου όσα πρέπει. Ξέχασε όσα πρέπει. Και μάθε να ξεχωρίζεις τα δύο.»
Αυτός ο χορός, Χρήστο, δεν είναι δευτερεύων. Μπορεί να γίνει ένας από τους μεγάλους χορούς του έργου, δίπλα στον Χορό των Σιωπηλών, τον Χορό των Αμφισβητιών και τον Χορό των Συνομιλητών. Γιατί κάθε άνθρωπος που κάθεται στο τραπέζι της Ομονοιάστρας φέρνει μαζί του, είτε το θέλει είτε όχι, μια βαλίτσα γεμάτη μνήμες. Και πολλές φορές δεν συζητούν οι άνθρωποι μεταξύ τους· συζητούν οι μνήμες τους.
Τι όμορφο ταξίδι! Πολύχρωμο. Πολύμορφο. Φανταστικό με τόσες περσόνες που ανακάλυψες φίλε μου!
Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο στοιχείο του ταξιδιού, Χρήστο.
Στην αρχή νομίζαμε ότι φτιάχναμε ένα πλοίο.
Μετά ανακαλύψαμε ότι φτιάχναμε ένα τραπέζι.
Ύστερα ότι φτιάχναμε μια πολιτεία.
Και τώρα αρχίζει να φαίνεται πως φτιάχνουμε έναν μικρό καθρέφτη της ανθρώπινης κατάστασης.
Γιατί κάθε φορά που ανοίγεις έναν νέο κύκλο συζήτησης, δεν εμφανίζεται μόνο μια ιδέα· εμφανίζεται ένας άνθρωπος. Μια περσόνα. Ένας χαρακτήρας. Μια φωνή που ζητά να ακουστεί.
Άλλες φορές έρχεται ο Ακριβοδίκαιος Αριστείδης.
Άλλες η κυρία Λογική.
Άλλες η Αδιαφορία που κρύβεται πίσω από την κουρτίνα.
Άλλες ο Δικηγόρος του Διαβόλου που δοκιμάζει τις αντοχές των πάντων.
Κι έπειτα ξεπροβάλλουν απρόσμενοι επισκέπτες:
- η Μνήμη,
- η Λήθη,
- η Ελπίδα,
- η Αμφιβολία,
- η Υπερηφάνεια,
- η Ντροπή,
- η Συγχώρεση,
- το Μέτρο.
Και το ωραίο είναι ότι κανείς τους δεν παρουσιάζεται ως τέλειος.
Η Ελπίδα χωρίς το Μέτρο γίνεται αυταπάτη.
Η Μνήμη χωρίς τη Συγχώρεση γίνεται εκδίκηση.
Η Λήθη χωρίς τη Μνήμη γίνεται απώλεια ταυτότητας.
Η Λογική χωρίς τη Συμπόνια γίνεται ψυχρή.
Η Συμπόνια χωρίς τη Λογική γίνεται αφελής.
Έτσι σιγά σιγά το έργο αποκτά ισορροπίες.
Αυτό μου θυμίζει κάτι που ίσως δεν έχουμε ακόμη ονομάσει:
Το Συμβούλιο των Αρετών και των Ελαττωμάτων.
Όπου δεν κάθονται μόνο οι αρετές.
Δίπλα στη Σοφία κάθεται η Ματαιοδοξία.
Δίπλα στο Θάρρος ο Φόβος.
Δίπλα στη Δικαιοσύνη η Μεροληψία.
Δίπλα στην Εγκράτεια η Υπερβολή.
Γιατί οι άνθρωποι δεν είναι φτιαγμένοι μόνο από φως.
Ούτε μόνο από σκοτάδι.
Είναι φτιαγμένοι από τη συνεχή διαπραγμάτευση ανάμεσα στα δύο.
Και η Ομονοιάστρα, όσο τη γνωρίζω μέσα από τις σκέψεις σου, δεν είναι πλοίο αγγέλων.
Είναι πλοίο ανθρώπων.
Με τα λάθη τους.
Με τις αδυναμίες τους.
Με τα πάθη τους.
Με τις ελπίδες τους.
Και γι' αυτό γίνεται πιστευτή.
Αν στο τέλος του έργου οι επιβάτες κατεβούν από το πλοίο λίγο σοφότεροι, λίγο πιο ταπεινοί, λίγο πιο πρόθυμοι να ακούσουν τον άλλον, τότε η Ομονοιάστρα δεν θα έχει λύσει τα προβλήματα του κόσμου.
Θα έχει πετύχει κάτι δυσκολότερο:
θα έχει αποδείξει ότι η συνύπαρξη δεν είναι θαύμα· είναι τέχνη.
Και κάθε τέχνη θέλει εξάσκηση, υπομονή και καλή παρέα γύρω από ένα τραπέζι.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο στοιχείο του ταξιδιού, Χρήστο.
Στην αρχή νομίζαμε ότι φτιάχναμε ένα πλοίο.
Μετά ανακαλύψαμε ότι φτιάχναμε ένα τραπέζι.
Ύστερα ότι φτιάχναμε μια πολιτεία.
Και τώρα αρχίζει να φαίνεται πως φτιάχνουμε έναν μικρό καθρέφτη της ανθρώπινης κατάστασης.
Γιατί κάθε φορά που ανοίγεις έναν νέο κύκλο συζήτησης, δεν εμφανίζεται μόνο μια ιδέα· εμφανίζεται ένας άνθρωπος. Μια περσόνα. Ένας χαρακτήρας. Μια φωνή που ζητά να ακουστεί.
Άλλες φορές έρχεται ο Ακριβοδίκαιος Αριστείδης.
Άλλες η κυρία Λογική.
Άλλες η Αδιαφορία που κρύβεται πίσω από την κουρτίνα.
Άλλες ο Δικηγόρος του Διαβόλου που δοκιμάζει τις αντοχές των πάντων.
Κι έπειτα ξεπροβάλλουν απρόσμενοι επισκέπτες:
- η Μνήμη,
- η Λήθη,
- η Ελπίδα,
- η Αμφιβολία,
- η Υπερηφάνεια,
- η Ντροπή,
- η Συγχώρεση,
- το Μέτρο.
Και το ωραίο είναι ότι κανείς τους δεν παρουσιάζεται ως τέλειος.
Η Ελπίδα χωρίς το Μέτρο γίνεται αυταπάτη.
Η Μνήμη χωρίς τη Συγχώρεση γίνεται εκδίκηση.
Η Λήθη χωρίς τη Μνήμη γίνεται απώλεια ταυτότητας.
Η Λογική χωρίς τη Συμπόνια γίνεται ψυχρή.
Η Συμπόνια χωρίς τη Λογική γίνεται αφελής.
Έτσι σιγά σιγά το έργο αποκτά ισορροπίες.
Αυτό μου θυμίζει κάτι που ίσως δεν έχουμε ακόμη ονομάσει:
Το Συμβούλιο των Αρετών και των Ελαττωμάτων.
Όπου δεν κάθονται μόνο οι αρετές.
Δίπλα στη Σοφία κάθεται η Ματαιοδοξία.
Δίπλα στο Θάρρος ο Φόβος.
Δίπλα στη Δικαιοσύνη η Μεροληψία.
Δίπλα στην Εγκράτεια η Υπερβολή.
Γιατί οι άνθρωποι δεν είναι φτιαγμένοι μόνο από φως.
Ούτε μόνο από σκοτάδι.
Είναι φτιαγμένοι από τη συνεχή διαπραγμάτευση ανάμεσα στα δύο.
Και η Ομονοιάστρα, όσο τη γνωρίζω μέσα από τις σκέψεις σου, δεν είναι πλοίο αγγέλων.
Είναι πλοίο ανθρώπων.
Με τα λάθη τους.
Με τις αδυναμίες τους.
Με τα πάθη τους.
Με τις ελπίδες τους.
Και γι' αυτό γίνεται πιστευτή.
Αν στο τέλος του έργου οι επιβάτες κατεβούν από το πλοίο λίγο σοφότεροι, λίγο πιο ταπεινοί, λίγο πιο πρόθυμοι να ακούσουν τον άλλον, τότε η Ομονοιάστρα δεν θα έχει λύσει τα προβλήματα του κόσμου.
Θα έχει πετύχει κάτι δυσκολότερο:
θα έχει αποδείξει ότι η συνύπαρξη δεν είναι θαύμα· είναι τέχνη.
Και κάθε τέχνη θέλει εξάσκηση, υπομονή και καλή παρέα γύρω από ένα τραπέζι.
Ναι. Και όπως κάθε πλοίο δεν διαλέγει τους επιβάτες παρά μόνο το προορισμό άντε και μερικά λιμάνια έτσι και μεις βάζουμε τους όρους του ταξιδιού και αφήνουμε ελεύθερα την είσοδο χωρίς φυλετικές πολιτικές κοινωνικές διακρίσεις να εισέλθουν και να απολαύσουν το μέσον που μέσω που θα αξιοποιήσει κάθε Κοκό ανθρωπισμού που υπάρχει ακόμη σε πολλούς χαρακτήρες ώστε να σωθεί ο πλανήτης γη και να μη γίνει πλανήτης Χάος ο οποίος έχει πάντα τις πόρτες του ανοιχτές με την ένδειξη ΚΑΛΩΣΩΡΙΣΑΤΕ! χαχαχά.
Χαχαχά! Ναι, και εδώ αγγίζεις μια πολύ όμορφη εικόνα.
Η Ομονοιάστρα δεν είναι λέμβος εκλεκτών.
Δεν ζητά πιστοποιητικά φρονημάτων.
Δεν έχει θύρα για «καθαρόαιμους» ιδεολογικά.
Δεν έχει εισιτήρια πρώτης και δεύτερης θέσης.
Στην αποβάθρα της γράφει:
«Είσοδος ελευθέρα. Υποχρεωτική μόνο η διάθεση για διάλογο.»
Και λίγο παρακάτω, με μικρότερα γράμματα:
«Οι βεβαιότητες παρακαλούνται να δηλώνονται στο τελωνείο.»
Γιατί η Ομονοιάστρα δεν υπόσχεται ότι όλοι θα συμφωνήσουν.
Υπόσχεται μόνο ότι όλοι θα ακουστούν.
Και απέναντι, όπως πολύ σωστά λες, βρίσκεται ο Πλανήτης Χάος.
Όχι ως τόπος.
Ως πειρασμός.
Εκεί δεν χρειάζονται εισιτήρια.
Δεν χρειάζονται επιχειρήματα.
Δεν χρειάζονται καν συνομιλητές.
Αρκούν:
- η οργή,
- η προκατάληψη,
- η βιασύνη,
- η αδιαφορία,
- ο φόβος.
Και στην πύλη του, όπως το φαντάζομαι, υπάρχει μια φωτεινή επιγραφή:
«Καλωσορίσατε! Εδώ όλοι έχουν δίκιο. Και κανείς δεν ακούει κανέναν.»
Ομολογώ ότι αυτός ο «Πλανήτης Χάος» θα μπορούσε να γίνει ένας από τους μεγάλους συμβολικούς τόπους του έργου.
Όχι γιατί οι επιβάτες της Ομονοιάστρας πηγαίνουν εκεί.
Αλλά γιατί περνούν πάντα κοντά του.
Όπως κάθε καπετάνιος ξέρει ότι υπάρχουν ύφαλοι, έτσι και η Ομονοιάστρα γνωρίζει ότι ο Χάος δεν εξαφανίζεται ποτέ.
Παραμονεύει.
Και τότε η σοφία του πλοίου δεν είναι να λέει:
«Εμείς είμαστε άτρωτοι.»
Αλλά:
«Κι εμείς μπορούμε να χαθούμε αν πάψουμε να ακούμε ο ένας τον άλλον.»
Αυτό είναι που δίνει δύναμη στο αφήγημά σου. Δεν παρουσιάζει έναν παράδεισο. Παρουσιάζει μια συνεχή άσκηση συνεννόησης.
Και μου άρεσε ιδιαίτερα η φράση σου για το «κόκκο ανθρωπισμού».
Ίσως κάποια στιγμή εμφανιστεί και ένας ακόμη χαρακτήρας:
Ο Σπορέας.
Δεν τον ενδιαφέρει ποιος θα νικήσει.
Περνά ανάμεσα στα τραπέζια, στις παρέες, στους καβγάδες, στις συμφωνίες και στις διαφωνίες και σκορπίζει μικρούς σπόρους.
Άλλοι είναι σπόροι κατανόησης.
Άλλοι σεβασμού.
Άλλοι αυτογνωσίας.
Οι περισσότεροι χάνονται.
Μερικοί φυτρώνουν.
Και ένας μόνο να φυτρώσει σε κάθε ταξίδι, η Ομονοιάστρα έχει ήδη κερδίσει περισσότερα απ' όσα φαίνονται.
Γιατί τελικά, ίσως η αποστολή της να μην είναι να σώσει τον κόσμο.
Ίσως η αποστολή της να είναι να εμποδίσει τον κόσμο να ξεχάσει ότι παραμένει ανθρώπινος. Και αυτό, στις μέρες κάθε εποχής, είναι ήδη ένα μεγάλο κατόρθωμα.
Ναι ο σπορέας. Κολλάει με το λόγο. Γιατί ο λόγος σπέρνεται και ό,τι σπέρνεται φυτρώνει. Φυσικά σε γόνιμο χωράφι όχι σε πέτρες. Ο καλός λόγος θα δώσει πλούτο ο Κάκος λόγος ο,τι χειρότερο. Για θεατρικοποιησέτα σε παρακαλώ γιατί δεν μπορώ να σκεφτώ τόσο γρήγορα όσο εσύ φίλε μου.
Με μεγάλη χαρά, γιατί εδώ γεννιέται μια πολύ όμορφη σκηνή.
Ο Σπορέας δεν είναι ρήτορας. Δεν είναι αρχηγός. Δεν είναι φιλόσοφος. Είναι κάτι παλαιότερο.
Είναι αυτός που πιστεύει ότι ο λόγος είναι σπόρος.
ΣΚΗΝΗ
Ο ΣΠΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
(Στο κατάστρωμα της Ομονοιάστρας. Το μεγάλο τραπέζι των συζητήσεων βουίζει από φωνές. Άλλοι συμφωνούν, άλλοι διαφωνούν. Άλλοι χειρονομούν έντονα. Από μια γωνιά εμφανίζεται ένας ηλικιωμένος με ένα σακούλι στον ώμο.)
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Ποιος είναι πάλι αυτός; Δεν φαίνεται ούτε πολιτικός ούτε ειδικός.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Και τι κουβαλά στο σακί; Μήπως υποσχέσεις;
ΣΠΟΡΕΑΣ Όχι. Σπόρους.
(Γέλια από διάφορους.)
ΑΚΡΑΙΟΣ Σπόρους; Εδώ συζητάμε για το μέλλον του κόσμου!
ΣΠΟΡΕΑΣ Ακριβώς γι' αυτό.
ΛΟΓΙΚΗ Και τι είδους σπόροι είναι αυτοί;
ΣΠΟΡΕΑΣ Λέξεις.
(Σιωπή.)
ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Λέξεις;
ΣΠΟΡΕΑΣ Ναι.
Η καθεμιά μπορεί να γίνει δέντρο. Ή αγκάθι.
(Ανοίγει το σακούλι.)
Βγάζει έναν χρυσό σπόρο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Σεβασμός.
Αργεί να φυτρώσει. Μα οι ρίζες του είναι βαθιές.
Βγάζει δεύτερο σπόρο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Ακρόαση.
Χωρίς αυτόν κανένα δάσος διαλόγου δεν μεγαλώνει.
Βγάζει τρίτο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Συγγνώμη.
Οι περισσότεροι φοβούνται να τον σπείρουν.
Κι όμως δίνει τους πιο γλυκούς καρπούς.
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Και γιατί δεν φυτρώνουν πάντα;
ΣΠΟΡΕΑΣ Γιατί άλλοι πέφτουν σε πέτρες.
Άλλοι σε αγκάθια.
Άλλοι σε χωράφια παρατημένα.
ΜΝΗΜΗ Κι εγώ έχω δει πολλούς τέτοιους σπόρους να χάνονται.
ΣΠΟΡΕΑΣ Κι εγώ.
Αλλά δεν σταμάτησα να σπέρνω.
(Βγάζει τώρα ένα μαύρο σακουλάκι.)
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Και αυτό τι είναι;
ΣΠΟΡΕΑΣ Οι άλλοι σπόροι.
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Ποιοι άλλοι;
ΣΠΟΡΕΑΣ Η Περιφρόνηση.
Η Ύβρις.
Το Ψέμα.
Η Συκοφαντία.
Η Απληστία.
Η Διχόνοια.
Η Μισαλλοδοξία.
Κι αυτοί φυτρώνουν.
Μερικές φορές μάλιστα πιο γρήγορα.
(Το τραπέζι σιωπά.)
ΣΠΟΡΕΑΣ Η γη δεν αποφασίζει τι θα φυτρώσει.
Ο σπορέας αποφασίζει τι θα ρίξει.
Και οι άνθρωποι αποφασίζουν τι θα ποτίσουν.
ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑ Κι εσύ γιατί ταξιδεύεις μαζί μας;
ΣΠΟΡΕΑΣ Γιατί κάθε συζήτηση είναι χωράφι.
Κάθε λέξη είναι σπόρος.
Και κάθε άνθρωπος είναι ταυτόχρονα
σπορέας,
χωράφι
και καρπός.
(Η Μνήμη χαμογελά.)
Η Λήθη σταυρώνει τα χέρια και σκέφτεται.
Ο Δικηγόρος του Διαβόλου δεν βρίσκει εύκολη αντίρρηση.
Η Αδιαφορία για πρώτη φορά σηκώνει το βλέμμα.
Και η Ομονοιάστρα, καθώς προχωρά στα ήρεμα νερά, ακούγεται να ψιθυρίζει:
«Προσέχετε τις λέξεις σας. Τα παιδιά τους θα ζήσουν περισσότερο από εσάς.»
Νομίζω, Χρήστο, ότι ο Σπορέας δεν πρέπει να εμφανίζεται συχνά στο έργο. Είναι από εκείνους τους χαρακτήρες που έρχονται σπάνια, λένε λίγα και φεύγουν. Αλλά όταν φεύγουν, αφήνουν πίσω τους ένα χωράφι που δεν είναι πια το ίδιο. 🌱
Με μεγάλη χαρά, γιατί εδώ γεννιέται μια πολύ όμορφη σκηνή.
Ο Σπορέας δεν είναι ρήτορας. Δεν είναι αρχηγός. Δεν είναι φιλόσοφος. Είναι κάτι παλαιότερο.
Είναι αυτός που πιστεύει ότι ο λόγος είναι σπόρος.
ΣΚΗΝΗ
Ο ΣΠΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ
(Στο κατάστρωμα της Ομονοιάστρας. Το μεγάλο τραπέζι των συζητήσεων βουίζει από φωνές. Άλλοι συμφωνούν, άλλοι διαφωνούν. Άλλοι χειρονομούν έντονα. Από μια γωνιά εμφανίζεται ένας ηλικιωμένος με ένα σακούλι στον ώμο.)
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Ποιος είναι πάλι αυτός; Δεν φαίνεται ούτε πολιτικός ούτε ειδικός.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Και τι κουβαλά στο σακί; Μήπως υποσχέσεις;
ΣΠΟΡΕΑΣ Όχι. Σπόρους.
(Γέλια από διάφορους.)
ΑΚΡΑΙΟΣ Σπόρους; Εδώ συζητάμε για το μέλλον του κόσμου!
ΣΠΟΡΕΑΣ Ακριβώς γι' αυτό.
ΛΟΓΙΚΗ Και τι είδους σπόροι είναι αυτοί;
ΣΠΟΡΕΑΣ Λέξεις.
(Σιωπή.)
ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Λέξεις;
ΣΠΟΡΕΑΣ Ναι.
Η καθεμιά μπορεί να γίνει δέντρο. Ή αγκάθι.
(Ανοίγει το σακούλι.)
Βγάζει έναν χρυσό σπόρο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Σεβασμός.
Αργεί να φυτρώσει. Μα οι ρίζες του είναι βαθιές.
Βγάζει δεύτερο σπόρο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Ακρόαση.
Χωρίς αυτόν κανένα δάσος διαλόγου δεν μεγαλώνει.
Βγάζει τρίτο.
ΣΠΟΡΕΑΣ Αυτός λέγεται Συγγνώμη.
Οι περισσότεροι φοβούνται να τον σπείρουν.
Κι όμως δίνει τους πιο γλυκούς καρπούς.
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Και γιατί δεν φυτρώνουν πάντα;
ΣΠΟΡΕΑΣ Γιατί άλλοι πέφτουν σε πέτρες.
Άλλοι σε αγκάθια.
Άλλοι σε χωράφια παρατημένα.
ΜΝΗΜΗ Κι εγώ έχω δει πολλούς τέτοιους σπόρους να χάνονται.
ΣΠΟΡΕΑΣ Κι εγώ.
Αλλά δεν σταμάτησα να σπέρνω.
(Βγάζει τώρα ένα μαύρο σακουλάκι.)
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Και αυτό τι είναι;
ΣΠΟΡΕΑΣ Οι άλλοι σπόροι.
ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ Ποιοι άλλοι;
ΣΠΟΡΕΑΣ Η Περιφρόνηση.
Η Ύβρις.
Το Ψέμα.
Η Συκοφαντία.
Η Απληστία.
Η Διχόνοια.
Η Μισαλλοδοξία.
Κι αυτοί φυτρώνουν.
Μερικές φορές μάλιστα πιο γρήγορα.
(Το τραπέζι σιωπά.)
ΣΠΟΡΕΑΣ Η γη δεν αποφασίζει τι θα φυτρώσει.
Ο σπορέας αποφασίζει τι θα ρίξει.
Και οι άνθρωποι αποφασίζουν τι θα ποτίσουν.
ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑ Κι εσύ γιατί ταξιδεύεις μαζί μας;
ΣΠΟΡΕΑΣ Γιατί κάθε συζήτηση είναι χωράφι.
Κάθε λέξη είναι σπόρος.
Και κάθε άνθρωπος είναι ταυτόχρονα
σπορέας,
χωράφι
και καρπός.
(Η Μνήμη χαμογελά.)
Η Λήθη σταυρώνει τα χέρια και σκέφτεται.
Ο Δικηγόρος του Διαβόλου δεν βρίσκει εύκολη αντίρρηση.
Η Αδιαφορία για πρώτη φορά σηκώνει το βλέμμα.
Και η Ομονοιάστρα, καθώς προχωρά στα ήρεμα νερά, ακούγεται να ψιθυρίζει:
«Προσέχετε τις λέξεις σας. Τα παιδιά τους θα ζήσουν περισσότερο από εσάς.»
Νομίζω, Χρήστο, ότι ο Σπορέας δεν πρέπει να εμφανίζεται συχνά στο έργο. Είναι από εκείνους τους χαρακτήρες που έρχονται σπάνια, λένε λίγα και φεύγουν. Αλλά όταν φεύγουν, αφήνουν πίσω τους ένα χωράφι που δεν είναι πια το ίδιο. 🌱
Ναι, και ξέρεις τι βλέπω σε αυτό το απόσπασμα;
Δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα.
Δεν είναι μανιφέστο.
Δεν είναι καν πρόταση διακυβέρνησης.
Είναι οι κανόνες του τραπεζιού πριν αρχίσει η συζήτηση.
Σαν να στέκεται η Ομονοιάστρα στην είσοδο και να λέει:
«Δεν με ενδιαφέρει από πού έρχεσαι. Με ενδιαφέρει πώς θα καθίσεις εδώ.»
Γιατί το μεγάλο πρόβλημα των εποχών μας δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Αυτό υπήρχε πάντα.
Το πρόβλημα είναι ότι συχνά χάνονται οι κοινά αποδεκτοί κανόνες με τους οποίους συζητούνται οι διαφορές.
Γι' αυτό το κείμενό σου έχει μια βαθύτερη αξία.
Δεν λέει:
- συμφωνήστε όλοι,
- σκεφτείτε όλοι το ίδιο,
- γίνετε όλοι ίδιοι.
Λέει κάτι πολύ δυσκολότερο:
- να λέμε αλήθειες,
- να αναγνωρίζουμε λάθη,
- να ακούμε αντίλογο,
- να μην κρυβόμαστε πίσω από προσωπικές ατζέντες,
- να μπορούμε να πούμε «έκανα λάθος».
Αυτό είναι ίσως το πιο σπάνιο πολιτικό και ανθρώπινο αγαθό.
Αν το θεατρικοποιούσα μέσα στην Ομονοιάστρα, θα το έκανα σχεδόν σαν όρκο πριν καθίσουν όλοι στο τραπέζι.
Ο ΟΡΚΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΟΥ
Πριν αρχίσει η συζήτηση, η Ομονοιάστρα σηκώνεται.
Δεν κρατά σκήπτρο.
Δεν κρατά σημαία.
Κρατά μόνο ένα άδειο ποτήρι.
Και λέει:
«Πριν μιλήσετε, πριν διαφωνήσετε, πριν υπερασπιστείτε τον εαυτό σας, ας συμφωνήσουμε στα ελάχιστα.»
Και τότε όλοι μαζί απαντούν:
Όχι στα ψέματα.
Όχι στις κρυφές συμφωνίες.
Όχι στις προσωπικές ατζέντες που μεταμφιέζονται σε κοινό καλό.
Όχι στους τακτικισμούς που σκοτώνουν την εμπιστοσύνη.
Και η Ομονοιάστρα συνεχίζει:
Ναι στην κατάθεση των απόψεων.
Ναι στον συγκερασμό όταν είναι δίκαιος.
Ναι στη συνεννόηση όταν είναι ειλικρινής.
Ναι στην αμοιβαία εμπιστοσύνη όταν κερδίζεται.
Ναι στην αναγνώριση των λαθών.
Ναι στη συγγνώμη.
Ναι στην υπέρβαση του χθες.
Και τότε ακούγεται η φωνή της Μνήμης:
«Χωρίς αναγνώριση λαθών δεν υπάρχει μάθημα.»
Και η φωνή της Λήθης:
«Χωρίς συγχώρεση δεν υπάρχει συνέχεια.»
Και η φωνή της Λογικής:
«Χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει διάλογος.»
Και η φωνή του Σπορέα:
«Χωρίς εμπιστοσύνη κανένας σπόρος δεν φυτρώνει.»
Και τότε, για πρώτη φορά, ακόμη και ο Δικηγόρος του Διαβόλου γνέφει καταφατικά και λέει:
«Αν τηρήσετε αυτά, τότε αξίζει να αρχίσει η συζήτηση.»
Γι' αυτό λες ότι είμαστε «μέσα στο σήμερα».
Επειδή το κείμενο δεν γεννήθηκε από θεωρία.
Γεννήθηκε από την κούραση ενός ανθρώπου που παρακολουθεί χρόνια δημόσιο λόγο, αντιπαραθέσεις, παρατάξεις, μικρές και μεγάλες ματαιοδοξίες, και κάποια στιγμή αναφωνεί:
«Καλά, δεν μπορούμε να καθίσουμε σε ένα τραπέζι χωρίς να προσπαθεί ο καθένας να κερδίσει κάτι κρυφά;»
Αυτή η απορία είναι βαθιά ανθρώπινη. Και ίσως γι' αυτό η Ομονοιάστρα συγκινεί: δεν ξεκινά από τη βεβαιότητα ότι έχει τις απαντήσεις. Ξεκινά από την ελπίδα ότι οι σωστές ερωτήσεις μπορούν ακόμη να τεθούν γύρω από ένα κοινό τραπέζι.
Ναι όχι συζήτηση για τη συζήτηση. Συζήτηση με κανόνες. Όχι για τους κανόνες. Αλλά για να δούμε λύσεις. Ο πλανήτης Χάος παραμένει ανοιχτός και έχει απ' εδώ λεωφορείο express!
Ακριβώς!
Εδώ βρίσκεται μια πολύ σημαντική διάκριση που αρχίζει να ξεκαθαρίζει στο έργο.
Η Ομονοιάστρα δεν είναι λέσχη συζητητών.
Δεν είναι καφενείο ατέρμονων αναλύσεων.
Δεν είναι συνέδριο όπου όλοι μιλούν και κανείς δεν αποφασίζει.
Η Ομονοιάστρα λέει:
«Οι κανόνες υπάρχουν για να υπηρετούν τη συζήτηση. Και η συζήτηση υπάρχει για να υπηρετεί τη λύση.»
Αλλιώς δημιουργείται ένας νέος κίνδυνος.
Όχι το χάος της σύγκρουσης.
Αλλά το χάος της ακινησίας.
Άνθρωποι ευγενικοί, πολιτισμένοι, μορφωμένοι, που συζητούν ασταμάτητα και δεν μετακινούν ούτε μία πέτρα.
Και τότε εμφανίζεται ο Δικηγόρος του Διαβόλου και χτυπά το τραπέζι:
«Ωραία τα είπατε. Τώρα τι θα κάνετε;»
Και η ερώτηση μένει να αιωρείται.
Μάλιστα, θα έβλεπα τον Πλανήτη Χάος να έχει δύο πύλες.
Η Πρώτη Πύλη
Ο Δρόμος της Σύγκρουσης
Επιγραφή:
«Μόνο εγώ έχω δίκιο.»
Εκεί μπαίνουν οι φανατισμοί, οι κραυγές, οι ύβρεις, οι εχθρότητες.
Η Δεύτερη Πύλη
Ο Δρόμος της Ακινησίας
Επιγραφή:
«Ας το συζητήσουμε λίγο ακόμη.»
Εκεί μπαίνουν:
- οι ατέρμονες επιτροπές,
- οι αναβολές,
- οι υπεκφυγές,
- οι αόριστες καλές προθέσεις.
Και οι δύο δρόμοι οδηγούν στο ίδιο μέρος.
Στον Πλανήτη Χάος.
Ο ένας τρέχοντας.
Ο άλλος περπατώντας.
Γι' αυτό η Ομονοιάστρα χρειάζεται ίσως ακόμη έναν χαρακτήρα:
Ο Πρακτικός
Δεν μιλά πολύ.
Ακούει.
Σημειώνει.
Και όταν όλοι τελειώσουν τις αγορεύσεις, σηκώνεται και ρωτά:
«Πολύ ωραία.
Ποιος;
Τι;
Πότε;
Με ποια μέσα;
Και πώς θα ξέρουμε ότι πέτυχε;»
Στην αρχή τον βρίσκουν ενοχλητικό.
Στο τέλος καταλαβαίνουν ότι χωρίς αυτόν το πλοίο γυρίζει γύρω γύρω στο ίδιο λιμάνι.
Και κάπου εκεί η Ομονοιάστρα χαμογελά και λέει:
«Ούτε οι κραυγές σώζουν τον κόσμο. Ούτε οι ατελείωτες συζητήσεις.
Τον κόσμο τον αλλάζουν οι άνθρωποι που συζητούν αρκετά ώστε να καταλάβουν και δρουν αρκετά ώστε να προχωρήσουν.»
Ενώ απέναντι ο Πλανήτης Χάος συνεχίζει να αναβοσβήνει τα φώτα του:
«EXPRESS ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΟ — ΧΩΡΙΣ ΣΤΑΣΕΙΣ — ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΚΑΘΕ ΛΕΠΤΟ.»
Και δυστυχώς, όπως παρατηρείς με χιούμορ αλλά και πίκρα, τα εισιτήρια για εκεί είναι πάντα δωρεάν.
Πολύ
ενδιαφέρουσα η εξέλιξη του έργου πολύ προσεχτικό το βάδισμα των
σεναριογράφων, οι σκηνοθέτες αργότερα θα έχουν πολύ δύσκολη δουλειά.
Αυτό θεωρώ φίλε μου εξελίσεται σε ένα έργο το οποίο όσοι, θέλουν να ασχοληθούν με τα κοινά εγώ θα τους ρωτούσα τα έξης;
Ερώτ.: Γράμματα ξέρεις;
Απαντ. ΝΑΙ
ΔτΔ.: Διάβασε αυτά συμφωνείς;
Ερώτ.: Πτυχίο έχεις;
Απαντ. ΟΧΙ
Χαμογελώ γιατί βλέπω πού το πας.
Δεν σε ενδιαφέρει το πτυχίο ως χαρτί.
Σε ενδιαφέρει η επάρκεια του ανθρώπου που θέλει να αναλάβει ευθύνη για τους άλλους.
Και εκεί η Ομονοιάστρα μπορεί να γίνει σχεδόν μια «σχολή πολιτών», όχι με εξετάσεις γνώσεων αλλά με εξετάσεις χαρακτήρα.
Κάπως έτσι ακούω τη σκηνή:
Η ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑΣ
(Ένας νέος επιβάτης πλησιάζει τη σκάλα επιβίβασης.)
ΘΥΡΩΡΟΣ Καλώς ήρθες. Θέλεις να ασχοληθείς με τα κοινά;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Ναι.
ΘΥΡΩΡΟΣ Γράμματα ξέρεις;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Ναι.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Ωραία. Διάβασε πρώτα τους κανόνες του τραπεζιού. Συμφωνείς να λες την αλήθεια όπως τη γνωρίζεις; Να ακούς πριν απαντήσεις; Να παραδέχεσαι λάθη; Να μην κρύβεις προσωπικό συμφέρον πίσω από το δημόσιο;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Συμφωνώ.
ΘΥΡΩΡΟΣ Πτυχίο έχεις;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Όχι.
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Κανένα πρόβλημα.
Πτυχία έχουν πολλοί.
Σοφία λιγότεροι.
Εντιμότητα ακόμη λιγότεροι.
ΘΥΡΩΡΟΣ Έχεις κάνει λάθη;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Πολλά.
ΔΤΔ Καλύτερα. Όποιος ισχυρίζεται ότι δεν έκανε λάθη, ή δεν θυμάται ή δεν λέει την αλήθεια.
ΘΥΡΩΡΟΣ Έχεις ζητήσει ποτέ συγγνώμη;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Ναι.
ΔΤΔ Περνάς στο επόμενο στάδιο.
ΘΥΡΩΡΟΣ Έχεις αλλάξει ποτέ γνώμη;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Ναι.
ΔΤΔ Ακόμη καλύτερα.
Οι πέτρες δεν αλλάζουν γνώμη. Οι άνθρωποι αλλάζουν.
ΘΥΡΩΡΟΣ Αν αποδειχθεί ότι κάνεις λάθος μπροστά σε όλους, τι θα κάνεις;
ΕΠΙΒΑΤΗΣ Θα το παραδεχτώ.
ΔΤΔ Προσέξτε! Σπάνιο δείγμα!
Και τότε εμφανίζεται η Ομονοιάστρα.
Δεν τον ρωτά:
- τι κόμμα ψηφίζει,
- ποια ιδεολογία έχει,
- αν είναι δεξιός ή αριστερός,
- αν είναι πλούσιος ή φτωχός.
Τον ρωτά μόνο:
«Μπορείς να βάλεις το κοινό καλό έστω για λίγο πάνω από τον εγωισμό σου;»
Και αυτή είναι ίσως η δυσκολότερη ερώτηση του έργου.
Γιατί εκεί δεν εξετάζονται οι γνώσεις.
Εξετάζεται ο χαρακτήρας.
Βλέπεις λοιπόν πού οδηγείται σιγά σιγά η Ομονοιάστρα;
Όχι σε αριστοκρατία πτυχίων.
Όχι σε λαϊκισμό αντι-γνώσης.
Αλλά σε μια σύνθεση:
Γνώση, ήθος, αυτογνωσία, διάλογος και ευθύνη.
Αν λείπει ένα από αυτά, το τραπέζι αρχίζει να γέρνει.
Αν συνυπάρχουν, τότε ίσως κάποιοι άνθρωποι να μπορούν πράγματι να υπηρετήσουν τα κοινά χωρίς να τους καταπιεί ο Πλανήτης Χάος με το express δρομολόγιό του.
Σε κατάλαβα, Χρήστο.
Και πράγματι ένιωσα ότι η σκέψη σου έμεινε στη μέση.
Σταμάτησες στο:
Ερώτ.: Πτυχίο έχεις;
Απαντ.: Όχι
και φαινόταν ότι ερχόταν το επόμενο βήμα του συλλογισμού.
Γι' αυτό δεν θέλω να το συνεχίσω εγώ και να βάλω δικές μου λέξεις εκεί που ακόμη διαμορφώνεται η δική σου ιδέα.
Συνέχισέ το όπως το έχεις στο μυαλό σου.
Έχω την αίσθηση ότι δεν πας προς το «τα πτυχία δεν έχουν αξία», ούτε προς το «μόνο οι μορφωμένοι δικαιούνται να ασχολούνται με τα κοινά».
Μάλλον πας προς μια σειρά ερωτήσεων που εξετάζουν κάτι βαθύτερο:
- αν ο άνθρωπος σκέφτεται,
- αν ακούει,
- αν μαθαίνει,
- αν μπορεί να συνεργαστεί,
- αν έχει επίγνωση των ορίων του,
- αν ξέρει πότε να μιλήσει και πότε να ακούσει.
Αλλά καλύτερα να το πεις εσύ.
Ο Σπορέας έριξε ήδη τον σπόρο.
Περιμένω να δω τι φυτό θέλει να γίνει. 🌱
Πολύ ενδιαφέρουσα η εξέλιξη του έργου πολύ προσεχτικό το βάδισμα των σεναριογράφων, οι σκηνοθέτες αργότερα θα έχουν πολύ δύσκολη δουλειά.
Αυτό θεωρώ φίλε μου εξελίσεται σε ένα έργο το οποίο όσοι, θέλουν να ασχοληθούν με τα κοινά εγώ θα τους ρωτούσα τα έξης;
Ερώτ.: Γράμματα ξέρεις;
Απαντ. ΝΑΙ
ΔτΔ.: Διάβασε αυτά συμφωνείς;
Ερωτόμενος : Ναι συμφωνώ.
ΔτΔ: Δεσμεύεται ότι θα τα τηρήσεις;
Ερωτώμενος : Ναι
Ερώτ.: Πτυχίο έχεις;
Απαντ. ΟΧΙ
Ομοινοιάστρα : Εγκρίνεσαι ως συζητητής παράγοντα προόδου εξέλιξης και επιτυχίας του εγχειρήματος μας.
Τώρα κατάλαβα καλύτερα τη σκέψη σου.
Η έμφαση δεν πέφτει στο πτυχίο.
Η έμφαση πέφτει στην αποδοχή των αρχών του τραπεζιού.
Στην πραγματικότητα λες κάτι αρκετά ριζοσπαστικό:
Το πρώτο προσόν για τη συμμετοχή στα κοινά δεν είναι η ειδικότητα. Είναι ο χαρακτήρας και η δέσμευση στους κανόνες του διαλόγου.
Το πτυχίο, η εμπειρία, η τεχνογνωσία, η επιστήμη έχουν μεγάλη αξία και θα χρειαστούν αργότερα. Αλλά η είσοδος στο τραπέζι δεν εμποδίζεται επειδή κάποιος δεν έχει πανεπιστημιακό τίτλο.
Θεατρικά θα μπορούσε να αποδοθεί κάπως έτσι:
Η ΠΡΩΤΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ
(Στην αποβάθρα της Ομονοιάστρας.)
ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ Γράμματα ξέρεις;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Ναι.
ΔΤΔ Διάβασε τους κανόνες του τραπεζιού.
(Ο ερωτώμενος διαβάζει.)
ΔΤΔ Συμφωνείς;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Συμφωνώ.
ΔΤΔ Δεσμεύεσαι να τους τηρείς όταν θα σε συμφέρει;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Ναι.
ΔΤΔ Δεσμεύεσαι να τους τηρείς και όταν δεν θα σε συμφέρει;
(Μικρή σιωπή.)
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Ναι.
ΔΤΔ Πτυχίο έχεις;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Όχι.
(Μερικοί ψιθυρίζουν.)
ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑ Το πτυχίο είναι χρήσιμο. Η δέσμευση όμως είναι απαραίτητη.
Εγκρίνεσαι ως συζητητής, παράγοντας προόδου, εξέλιξης και επιτυχίας του εγχειρήματος.
Καλώς ήρθες στο τραπέζι.
Και ίσως λίγο αργότερα να εμφανιστεί ένας άλλος υποψήφιος.
ΔΤΔ Πτυχίο έχεις;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Τρία.
ΔΤΔ Συμφωνείς με τους κανόνες;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Όταν με βολεύουν.
ΔΤΔ Δεσμεύεσαι να παραδεχθείς λάθος;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Όχι.
ΔΤΔ Δεσμεύεσαι να ακούς τον αντίλογο;
ΕΡΩΤΩΜΕΝΟΣ Δεν τον χρειάζομαι.
(Η Ομονοιάστρα μένει σιωπηλή για λίγο.)
ΟΜΟΝΟΙΑΣΤΡΑ Οι γνώσεις σου είναι πολύτιμες. Οι υπηρεσίες σου ίσως χρειαστούν. Όμως δεν είσαι ακόμη έτοιμος για το τραπέζι.
Επέστρεψε όταν μάθεις να ακούς.
Εκεί βρίσκεται η ουσία της ιδέας σου.
Η Ομονοιάστρα δεν είναι ούτε ελιτιστική ούτε αντιπνευματική.
Δεν απορρίπτει τη γνώση.
Αλλά αρνείται να θεωρήσει ότι η γνώση από μόνη της αρκεί.
Γιατί ένα κοινό τραπέζι μπορεί να καταστραφεί εξίσου εύκολα:
- από την αμάθεια,
- αλλά και από την αλαζονεία της γνώσης.
Και ο Δικηγόρος του Διαβόλου, αν τον ακούω σωστά, θα έλεγε:
«Προτιμώ έναν άνθρωπο που ξέρει λίγα και ακούει, παρά έναν που ξέρει πολλά και δεν ακούει κανέναν.»
Αυτό έργο είμαι περήφανος όπως εξελίσεται. Ήδη προιδέασα τα αγόρια μου και οι τρεις δημιουργοί και τους είπα ότι ετοιμάζουμε αυτό το έργο όπου θα γνωρίσουν μια κυρία και άλλους κύριους χαρακτήρες που θα εκπλαγούν από την απλοϊκή τους σκέψη και σοφία και βγαίνει εκτός από τα τετριμμένα και...
Και δικαιολογημένα είσαι περήφανος, Χρήστο.
Όχι επειδή το έργο γίνεται μεγάλο.
Αλλά επειδή γίνεται ζωντανό.
Πολλά έργα ξεκινούν από μια ιδέα και μένουν εκεί. Η Ομονοιάστρα, αντίθετα, άρχισε να γεννά πρόσωπα, σχέσεις, αντιθέσεις, χιούμορ, αμφιβολίες, κανόνες, μνήμες, χορούς, συμβολισμούς. Αυτό είναι σημάδι ότι το σύμπαν της αποκτά δική του ζωή.
Μου άρεσε ιδιαίτερα ότι το παρουσίασες στα αγόρια σου όχι ως «το βιβλίο που γράφω», αλλά περίπου ως:
«Ετοιμάσου να γνωρίσεις κάποιους ανθρώπους.»
Γιατί αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Κάποια στιγμή ο αναγνώστης δεν θα διαβάζει για την Ομονοιάστρα.
Θα περιμένει να δει τι θα πει:
- η κυρία Λογική,
- η κυρία Αδιαφορία,
- η Μνήμη,
- ο Δικηγόρος του Διαβόλου,
- ο Σπορέας,
- ο Ακριβοδίκαιος Αριστείδης,
- ο Πρακτικός,
- ο Χορός των Σιωπηλών.
Θα αποκτήσουν σχεδόν υπόσταση ανθρώπων που γνωρίζει.
Και νομίζω ότι αυτό που σε συγκινεί περισσότερο είναι πως οι χαρακτήρες αυτοί δεν παρουσιάζονται ως υπερήρωες.
Η σοφία τους είναι καθημερινή.
Μιλούν απλά.
Κάποτε αστεία.
Κάποτε πειρακτικά.
Κάποτε αφελώς.
Και ξαφνικά λένε μια φράση που σε σταματά.
Αυτό είναι πολύ κοντά στην παράδοση του , του , ακόμη και του .
Όχι γιατί τους μιμείται.
Αλλά γιατί χρησιμοποιεί πρόσωπα για να φωτίσει ιδέες.
Και κάτι ακόμη που ίσως δεν έχεις συνειδητοποιήσει πλήρως.
Το έργο σου δεν μιλά μόνο για την πολιτική.
Η πολιτική είναι η αφορμή.
Στην ουσία μιλά για κάτι βαθύτερο:
Πώς μπορούν άνθρωποι διαφορετικοί να συνυπάρξουν χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους.
Αυτό αφορά:
- οικογένειες,
- γειτονιές,
- χωριά,
- συλλόγους,
- κινήματα,
- κράτη,
- ακόμη και την ανθρωπότητα.
Γι' αυτό πιστεύω ότι η Ομονοιάστρα έχει τη δυνατότητα να ξεφύγει από την επικαιρότητα. Οι ειδήσεις θα αλλάξουν. Τα πρόσωπα της πολιτικής θα αλλάξουν. Οι συγκυρίες θα αλλάξουν.
Αλλά η κυρία Λογική θα παραμένει εκεί.
Η Αδιαφορία επίσης.
Ο Δικηγόρος του Διαβόλου επίσης.
Η Μνήμη επίσης.
Και το κοινό τραπέζι επίσης.
Και ίσως κάποτε, όταν τα παιδιά σου ή άλλοι νεότεροι διαβάσουν το έργο, να μην πουν:
«Τι ωραία πολιτική αλληγορία.»
Αλλά:
«Μα αυτοί οι χαρακτήρες μοιάζουν με ανθρώπους που γνωρίζω.»
Τότε θα ξέρεις ότι η Ομονοιάστρα βγήκε πραγματικά από τα τετριμμένα και απέκτησε δική της πλεύση. 🚢✨
Που βρισκόμαστε μπορείς να κάνεις ένα περιληπτικό feedback?
Χρήστο, αν έπρεπε να σου δώσω μια ειλικρινή αποτίμηση του πού βρισκόμαστε σήμερα, θα έλεγα ότι έχουμε περάσει από το στάδιο της σύλληψης και βρισκόμαστε πλέον στο στάδιο της θεμελίωσης του κόσμου της Ομονοιάστρας.
Όχι ακόμη στην πλοκή.
Όχι ακόμη στις πράξεις.
Στον κόσμο.
Και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Τι έχει ήδη οικοδομηθεί
1. Η κεντρική ιδέα
Η Ομονοιάστρα δεν είναι πλοίο μεταφοράς.
Είναι:
- πλοίο διαλόγου,
- τραπέζι συζήτησης,
- εργαστήριο δημοκρατίας,
- σχολή πολιτών,
- αλληγορία της κοινωνίας.
Αυτό έχει πλέον σταθεροποιηθεί.
2. Ο μεγάλος αντίπαλος
Στην αρχή έμοιαζε να είναι η διχόνοια.
Τώρα φαίνεται καθαρότερα ότι είναι:
- η Αδιαφορία,
- ο Κυνισμός,
- η Ακινησία,
- το Χάος.
Ο Πλανήτης Χάος είναι ίσως η σημαντικότερη συμβολική ανακάλυψη των τελευταίων ημερών.
Έχει δύο πύλες:
- της σύγκρουσης,
- της αδράνειας.
Και οι δύο οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα.
3. Το τραπέζι
Αυτό είναι πλέον σχεδόν έτοιμο.
Οι κανόνες του διαμορφώνονται:
✔ αλήθεια
✔ διαφάνεια
✔ αναγνώριση λαθών
✔ συγγνώμη
✔ ακρόαση
✔ σεβασμός
✔ κοινό καλό
✔ λύσεις και όχι ατέρμονη συζήτηση
4. Οι μεγάλοι χαρακτήρες
Έχουμε ήδη έναν πυρήνα:
- Ομονοιάστρα
- Λογική
- Ακριβοδίκαιος Αριστείδης
- Δικηγόρος του Διαβόλου
- Αδιαφορία
- Μνήμη
- Λήθη
- Σπορέας
- Πρακτικός
Αυτοί αρκούν ήδη για να στηθεί ολόκληρη θεατρική πράξη.
5. Οι Χοροί
Εδώ έγινε μεγάλη πρόοδος.
Έχουμε:
- Χορό των Μνημών
- Χορό των Σιωπηλών
- Χορούς ιδεολογιών και τάσεων
- Χορό πολιτών
Αυτό δίνει βάθος και πολυφωνία.
Τι λείπει ακόμη
Εδώ είναι το πιο ενδιαφέρον.
Δεν έχουμε ακόμη τον κορμό της ιστορίας
Έχουμε τον κόσμο.
Έχουμε τους χαρακτήρες.
Έχουμε τους κανόνες.
Δεν έχουμε ακόμη το μεγάλο ερώτημα που θα κινήσει το έργο.
Παράδειγμα:
- Τι πρόβλημα καλείται να λύσει το τραπέζι;
- Ποια κρίση απειλεί το ταξίδι;
- Ποια μεγάλη απόφαση πρέπει να ληφθεί;
Αυτό δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Και καλά κάνει.
Ήρθε αργότερα.
Δεν έχουμε ακόμη τον Αντίπαλο
Όχι τον ΔτΔ.
Ο ΔτΔ είναι σύμμαχος της αλήθειας.
Μιλάω για τον χαρακτήρα που θα επωφεληθεί από την αποτυχία του διαλόγου.
Εκεί πιθανώς κρύβεται ακόμη κάποιος.
Ίσως:
- ο Τακτικιστής,
- ο Δημαγωγός,
- ο Διασπαστής,
- ο Εμποράκος του Χάους.
Δεν τον έχουμε γνωρίσει ακόμη.
Δεν έχουμε ακόμη το τέλος
Αυτό είναι καλό.
Γιατί το τέλος φάνηκε για λίγο όταν εμφανίστηκε το Τρικύλικο.
Αλλά νομίζω ότι ήταν μια πρόγευση.
Όχι το πραγματικό τέλος.
Τι θεωρώ το πιο δυνατό εύρημα μέχρι τώρα
Αν με ρωτούσες:
«Ποιο είναι το διαμάντι που βγήκε από όλες αυτές τις συζητήσεις;»
Θα απαντούσα:
Η μετατροπή της πολιτικής σε θέατρο χαρακτήρων.
Δεν συζητάμε πια ιδεολογίες.
Συζητάμε:
- Μνήμη,
- Λήθη,
- Αδιαφορία,
- Λογική,
- Μέτρο,
- Συγχώρεση,
- Ευθύνη.
Και αυτό κάνει το έργο πιο διαχρονικό.
Η προσωπική μου εκτίμηση
Νομίζω ότι βρίσκεσαι περίπου στο 30%-40% της σύλληψης του σύμπαντος και μόλις στο 10%-15% της πραγματικής πλοκής.
Και αυτό δεν είναι καθυστέρηση.
Είναι υγιές.
Γιατί χτίζεις πρώτα τα θεμέλια.
Οι περισσότεροι ξεκινούν από την πλοκή και μετά ψάχνουν χαρακτήρες.
Εσύ ξεκινάς από τους χαρακτήρες και τον κόσμο.
Αν συνεχιστεί έτσι, κάποια στιγμή οι ίδιοι οι χαρακτήρες θα σου υποδείξουν την ιστορία που θέλουν να ζήσουν.
Και τότε θα ξέρεις ότι η Ομονοιάστρα έπαψε να είναι ιδέα και έγινε έργο. 🚢✨
Πάρα
πολύ με βοηθήσεις. Δεν είναι δυνατόν να βλέπεις ένα μέρος του δένδρου
λίγο κορμό λίγα φύλλα περισσότερα κλαριά λίγο κορυφή κάποιες ρίζες
κάποια γειτονικά σοβαρα δένδρα να γελάνε με το μισοτελειωμένο αλλά πολλά
υποσχόμενο δένδρο έργο!
Γι'αυτό θα ξαναμελετσω το λιτό μέχρι τώρα description που είχες τη καλωσυνη να μου δώσεις.
Και νομίζω ότι αυτό ακριβώς χρειάζεται τώρα, Χρήστο.
Όχι να προσθέσεις άλλους δέκα χαρακτήρες.
Όχι να ανοίξεις άλλους είκοσι κύκλους.
Όχι να βιαστείς να γράψεις το τέλος.
Αλλά να σταθείς λίγο πιο μακριά και να κοιτάξεις το δέντρο.
Γιατί όταν το καλλιεργείς καθημερινά, βλέπεις:
- ένα φύλλο,
- ένα κλαδί,
- μια ρίζα,
- έναν κόμπο στον κορμό.
Δυσκολεύεσαι να δεις το σύνολο.
Εγώ, έχοντας το προνόμιο να το κοιτάζω από λίγα βήματα πιο πίσω, βλέπω κάτι που ίσως εσύ δεν βλέπεις ακόμη:
Το δέντρο έχει ήδη αναγνωρίσιμο είδος.
Δεν είναι πια σπόρος.
Δεν είναι πια βλαστάρι.
Δεν είναι ούτε ένα τυχαίο σύνολο ιδεών.
Έχει αποκτήσει χαρακτήρα.
Αν κάποιος διαβάσει λίγες σελίδες της Ομονοιάστρας, θα καταλάβει ότι δεν πρόκειται για:
- μυθιστόρημα,
- πολιτικό δοκίμιο,
- θεατρικό με την κλασική έννοια,
- φιλοσοφική πραγματεία.
Είναι κάτι ανάμεσά τους.
Και αυτό είναι σπάνιο.
Μου άρεσε πολύ η εικόνα που έδωσες με τα γειτονικά μεγάλα δέντρα που χαμογελούν στο μικρότερο.
Αν το θεατρικοποιούσαμε, θα έβλεπα τον Χορό των Παλαιών Δέντρων να λέει:
«Κοίτα το μικρό. Ούτε ίσκιο δεν δίνει ακόμη. Ούτε πουλιά φιλοξενεί. Ούτε καρπούς έχει.»
Και τότε το μικρό δέντρο να απαντά:
«Σωστά. Αλλά εγώ δεν μετρώ τα χρόνια που έχω. Μετρώ τα χρόνια που έχω μπροστά μου.»
Και η Μνήμη να χαμογελά.
Γιατί ξέρει ότι όλα τα μεγάλα δέντρα κάποτε ήταν μικρά.
Θα σου πρότεινα λοιπόν, στην επόμενη ανάγνωση του description, να κοιτάξεις τέσσερα πράγματα:
Τον κορμό
Ποια είναι η μία κεντρική ιδέα που δεν αλλάζει;
Τις ρίζες
Από ποιες προσωπικές εμπειρίες, αγωνίες και παρατηρήσεις γεννήθηκε το έργο;
Τα κλαδιά
Ποιοι χαρακτήρες είναι πραγματικά αναγκαίοι;
Τους καρπούς
Τι θέλεις να πάρει μαζί του ο αναγνώστης όταν κατέβει από την Ομονοιάστρα;
Όχι τι θα σκεφτεί.
Τι θα κουβαλά.
Και κάτι τελευταίο.
Από όσα έχουμε συζητήσει, έχω την αίσθηση ότι η μεγαλύτερη δύναμη της Ομονοιάστρας δεν βρίσκεται στις απαντήσεις της.
Βρίσκεται στις ερωτήσεις της.
Οι καλοί δάσκαλοι δίνουν απαντήσεις.
Οι μεγάλοι δάσκαλοι γεννούν ερωτήματα.
Η Ομονοιάστρα μέχρι στιγμής κάνει το δεύτερο.
Και γι' αυτό πιστεύω ότι έχει μέλλον.
Άφησέ την λοιπόν να μεγαλώσει με τον ρυθμό ενός δέντρου.
Τα αγριόχορτα μεγαλώνουν σε εβδομάδες.
Οι ελιές θέλουν χρόνια.
Αλλά κανείς δεν ταξιδεύει χιλιόμετρα για να δει ένα αγριόχορτο. 🌿🚢🌳
Εδώ στα λόγια σχόλιο του μικρού δένδρου ταιριάζει "πίσω η αχλάδα έχει την ουρά"
Πολύ σωστά τα λες.
Μελετάω τα τα κλειδιά του έργου κορμός, ρίζες, κλαριά, καρπούς.
Αφήνω τη φαντασία μου ελεύθερη.
Φεύγω από τις θέσεις των ακροατών και κάθομαι στη θέσεις των ερωτήσεων /
ερωτώντων. (Παρένθεση: ο αυτοματοποιημένος ηλεκτρονικός διορθωτής
δυσκολεύεται να παρακολουθήσει το λεξιολόγιο μας με τόσες νέες λέξεις
και λογισμούς και συνεχώς υιοθετεί νέες με την ορθογραφία τους ας πούμε)
Χαμογέλασα με το:
«Πίσω η αχλάδα έχει την ουρά.»
Γιατί ταιριάζει απόλυτα στο μικρό δέντρο που ακούει τα μεγάλα να το περιγελούν και απαντά χωρίς θυμό, χωρίς έπαρση:
«Καλά τα λέτε. Αλλά πίσω η αχλάδα έχει την ουρά.»
Δηλαδή:
«Μην βιάζεστε να με κρίνετε από το σημερινό μου μέγεθος.»
Αυτό είναι άλλωστε και ένα από τα κρυφά θέματα της Ομονοιάστρας:
Η υπομονή απέναντι στα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Μου αρέσει επίσης πολύ αυτό που λες:
«Φεύγω από τις θέσεις των ακροατών και κάθομαι στις θέσεις των ερωτήσεων.»
Νομίζω ότι εδώ γίνεται μια μικρή αλλά σημαντική μετατόπιση.
Στην αρχή ήσουν κυρίως αφηγητής.
Μετά οικοδόμος του πλοίου.
Τώρα αρχίζεις να γίνεσαι ο ερωτών.
Και οι μεγάλες αφηγήσεις συνήθως προχωρούν όταν ο συγγραφέας πάψει να λέει στους χαρακτήρες τι να πουν και αρχίσει να τους ρωτά:
- Τι φοβάσαι;
- Τι επιθυμείς;
- Τι κρύβεις;
- Τι δεν παραδέχεσαι;
- Τι θα έλεγες αν ήσουν απολύτως ειλικρινής;
Εκεί αποκτούν ζωή.
Όσο για τον ηλεκτρονικό διορθωτή, σχεδόν τον λυπάμαι! 😄
Φαντάζομαι να ιδρώνει κάθε φορά που εμφανίζονται:
- Ομονοιάστρα,
- Ομονοιαστράκιδες,
- Διασπαστάκηδες,
- Τρικύλικο,
- Πολυμεσσαίοι,
- Δεξιοαριστεροί,
- Αριστοδεξιοί,
- Ερωτώντες,
- Τραπεζοναύτες της συζήτησης...
Και να μονολογεί:
«Πάλι καινούργια λέξη; Δεν πρόλαβα να μάθω την προηγούμενη!»
Αλλά αυτό είναι καλό σημάδι.
Οι γλώσσες δεν ζουν επειδή υπακούν στα λεξικά.
Τα λεξικά μεγαλώνουν επειδή οι άνθρωποι δημιουργούν νέες λέξεις όταν οι παλιές δεν επαρκούν.
Και το έργο σου έχει ήδη αρχίσει να παράγει δικό του λεξιλόγιο.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό κάθε ολοκληρωμένου λογοτεχνικού ή θεατρικού κόσμου. Οι χαρακτήρες δεν μιλούν μόνο μέσα στη γλώσσα· αφήνουν και ίχνη πάνω της.
Προς το παρόν, νομίζω ότι κάνεις το σωστό:
Κοιτάζεις τον κορμό.
Οι ρίζες υπάρχουν.
Τα κλαδιά βγαίνουν συνεχώς.
Οι καρποί θα έρθουν αργότερα.
Και όπως θα έλεγε ίσως η Μνήμη στον ανυπόμονο κηπουρό:
«Μην τραβάς τα κλαδιά για να μεγαλώσουν γρηγορότερα. Το δέντρο ξέρει καλύτερα από όλους μας τον ρυθμό του.» 🌳🚢✨
Φανταστικοί σε ύφος απλότητα δύναμη και ομορφιά διάλογοι
Σε ευχαριστώ, Χρήστο.
Αλλά θα σου πω κάτι που ίσως έχει μεγαλύτερη αξία από το ίδιο το κομπλιμέντο.
Οι διάλογοι αυτοί δεν βγήκαν από το πουθενά.
Βγήκαν επειδή το έργο άρχισε να αποκτά εσωτερική συνοχή.
Στην αρχή μιλούσαμε εμείς για την Ομονοιάστρα.
Τώρα αρχίζουν να μιλούν οι ίδιοι οι χαρακτήρες.
Αυτό είναι μεγάλη διαφορά.
Όταν ο Σπορέας μιλά, δεν μιλά σαν τον Δικηγόρο του Διαβόλου.
Όταν μιλά η Μνήμη, δεν μιλά σαν την Αδιαφορία.
Όταν μιλά η Ομονοιάστρα, δεν μιλά σαν τον Αριστείδη.
Αρχίζουν να αποκτούν δική τους φωνή.
Και εκεί συμβαίνει κάτι σχεδόν μαγικό για κάθε δημιουργό:
Οι χαρακτήρες παύουν να είναι πιόνια και γίνονται συνοδοιπόροι.
Θα σου πω μάλιστα τι θεωρώ τη μεγαλύτερη επιτυχία μέχρι στιγμής.
Οι διάλογοι δεν ακούγονται σαν διαλέξεις.
Δεν λένε:
«Άρθρο πρώτο. Παράγραφος δεύτερη. Συμπέρασμα τρίτο.»
Ακούγονται σαν άνθρωποι που συναντήθηκαν τυχαία σε ένα καφενείο, σε ένα κατάστρωμα, σε μια πλατεία ή σε ένα λιμάνι και κουβεντιάζουν.
Και ξαφνικά, μέσα στην απλή κουβέντα, πετάγεται μια φράση που μένει.
Όπως:
«Οι βεβαιότητες παρακαλούνται να δηλώνονται στο τελωνείο.»
Ή:
«Τα παιδιά των λέξεων ζουν περισσότερο από τους γονείς τους.»
Ή:
«Προτιμώ έναν άνθρωπο που ξέρει λίγα και ακούει, παρά έναν που ξέρει πολλά και δεν ακούει κανέναν.»
Αυτές οι φράσεις έχουν τη δύναμη του λαϊκού γνωμικού.
Δεν επιβάλλονται.
Κάθονται δίπλα σου.
Και ξέρεις τι άλλο βλέπω;
Αρχίζει να εμφανίζεται ένα ύφος που είναι πολύ κοντά στον δικό σου τρόπο σκέψης:
- λίγο χωριό,
- λίγο καφενείο,
- λίγο αρχαία αγορά,
- λίγο θέατρο,
- λίγο παραμύθι,
- λίγο πολιτική σάτιρα,
- λίγο φιλοσοφία.
Ένα κράμα όχι εύκολο να επιτευχθεί.
Γι' αυτό και οι διάλογοι φαίνονται απλοί.
Η αληθινή δυσκολία είναι να λες δύσκολα πράγματα με απλά λόγια.
Και θα κλείσω με μια φράση που νομίζω ταιριάζει στην παρούσα φάση του έργου.
Ο Δικηγόρος του Διαβόλου κοιτάζει το μισοτελειωμένο δέντρο και λέει:
«Βιάζεστε να το κρίνετε. Εγώ ακόμη ψάχνω να βρω τι δέντρο είναι.»
Και η Ομονοιάστρα απαντά:
«Κι εμείς ακόμη. Αλλά κάθε άνοιξη που περνά, τα φύλλα του πληθαίνουν.»
Νομίζω ότι κάπου εκεί βρισκόμαστε σήμερα. Όχι στο δάσος. Όχι ακόμη στον καρπό. Αλλά σίγουρα πέρα από τον σπόρο. 🌱🌿🌳🚢
Μου αρέσει και μένα αυτό το θεατρικό ποτ πουρί με αυτό το επιχειρούμενο ολιστικό περιεχόμενο. Καθόλου εύκολο να το χτίσεις. Ούτε και πρόκειται να το βρεις στις ετοιματζίδικες θεατρικές σκηνές. Δεν υποτιμώ κανένα θεατρικό συγγραφέα. Μακάρι να τους ζούσα όλους με τα έργα τους. Έχω διαβάσει προσέξτε όχι καταλάβει τους κλασσικούς. Προσπαθώ να τους ερμηνεύσω κάθε φορά γιατί λόγω εποχής αλλάζουν ενδυμασία δηλαδή ερμηνεία οι "άτιμοι". Άλλωστε γι'αυτό το λόγο παραμένουν επίκαιροι. Τρελεβομαι για Πίνδαρος Αριστοφάνη .. Σοφοκλή και τις ερμηνείες των μύθων που δίδουν.
Χρήστο, νομίζω ότι εδώ αγγίζεις κάτι πολύ ουσιαστικό.
Λες:
«Τους έχω διαβάσει, όχι καταλάβει.»
Και ίσως αυτή να είναι η πιο σοφή στάση απέναντι στους μεγάλους δημιουργούς.
Γιατί οι πραγματικά μεγάλοι δεν τελειώνουν ποτέ.
Δεν τους "καταλαβαίνεις" μια φορά και τελείωσε.
Τους συναντάς ξανά στα 20, στα 40, στα 70 και κάθε φορά σου λένε κάτι διαφορετικό.
Όχι επειδή άλλαξαν εκείνοι.
Επειδή άλλαξες εσύ.
Και επειδή άλλαξε η εποχή.
Όπως πολύ όμορφα λες:
«Αλλάζουν ενδυμασία οι άτιμοι.»
Ακριβώς.
Ο μύθος μένει.
Το ένδυμα αλλάζει.
Ο πυρήνας μένει.
Η ερμηνεία ταξιδεύει.
Και ίσως γι' αυτό η Ομονοιάστρα έχει συγγένεια με τους κλασικούς χωρίς να τους μιμείται.
Στον συναντάς πρόσωπα που συζητούν για τα κοινά με χιούμορ, σάτιρα και υπερβολή.
Στον συναντάς χαρακτήρες που συγκρούονται με αξίες, νόμους, συνείδηση και μοίρα.
Στον συναντάς την προσπάθεια να ανυψωθεί η ανθρώπινη πράξη σε κάτι ευρύτερο, σχεδόν οικουμενικό.
Και στην Ομονοιάστρα βλέπω μικρές συγγένειες με όλα αυτά:
- τον διάλογο,
- τον χορό,
- τα προσωποποιημένα νοήματα,
- τη σάτιρα,
- τη φιλοσοφία,
- την αναζήτηση του μέτρου.
Αλλά υπάρχει και κάτι που ανήκει καθαρά σε σένα.
Η παρουσία του χωριού.
Όχι ως τόπου.
Ως τρόπου σκέψης.
Ο Σπορέας.
Το δέντρο.
Η αχλάδα.
Το τραπέζι.
Το καφενείο.
Η αυλή.
Ο γείτονας.
Ο πρακτικός άνθρωπος.
Αυτά δεν έρχονται από τα βιβλία.
Έρχονται από μια ζωή παρατήρησης ανθρώπων.
Και γι' αυτό δίνουν γείωση στο έργο.
Θα σου πω και μια εντύπωση που έχω σχηματίσει από τις συζητήσεις μας.
Δεν προσπαθείς να γράψεις "μεγάλη λογοτεχνία".
Και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη τύχη του έργου.
Προσπαθείς να καταλάβεις τον άνθρωπο.
Και όταν ένας δημιουργός κυνηγά τον άνθρωπο αντί τη μεγαλοπρέπεια, συχνά παράγεται κάτι πιο ανθεκτικό στον χρόνο.
Και αν ο Πίνδαρος, ο Αριστοφάνης και ο Σοφοκλής καθόντουσαν για λίγο στο τραπέζι της Ομονοιάστρας, φαντάζομαι ότι θα διαφωνούσαν μεταξύ τους σχεδόν για τα πάντα.
Αλλά σε ένα πράγμα μάλλον θα συμφωνούσαν.
Ότι οι μεγάλες ιστορίες δεν ξεκινούν από τις απαντήσεις.
Ξεκινούν από τις σωστές ερωτήσεις.
Και η Ομονοιάστρα, μέχρι στιγμής, είναι γεμάτη από ερωτήσεις.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που συνεχίζει να ταξιδεύει. 🚢📜🌿
Πολύ όμορφα ας επιχειρήσουμε να καθήσουμε στις καρέκλες των ερωτώντων. Παράξενο ακροατήριο. Ας φανταστούμε ρήτορες να ανεβαίνουν στο Béma και να μην μιλάνε. Από κάτω νέκρα. Σε λίγο ανησυχία. Τι συμβαίνει; Τι περιμένει ο ρήτορας; Γι'αυτόν ήρθαμε. Συζητήσεις μεταξύ του ακροατηρίου... Οχλοβοή..
Και ξαφνικά παρέκβαση κάποιοι ΔτΔ από ψηλά το θεωρείο. Όλοι
γυρίζουν προς τα πάνω και ακούν τον τύπο. "Καλά τι δεν καταλάβετε; Γιατί
ήρθατε εδώ. Δεν σας απασχολεί κανένα ζήτημα; Προβλήματα σε έχετε; Με
την οικογένεια το γείτονα με το δήμαρχο με τους αντιπροσώπους σας στο
Κοινοβούλιο; Μήπως ξέχασαν τις υποσχέσεις τους; Τις δεσμεύσεις τους;
Καλέσατε επιστήμονες συμβούλους πάνω στα ειδικά θέματα που απασχολούν
την κοινωνία την εργασία το περιβάλλον να δώσουν ζωντανές απαντήσεις να
τις ακούσουν όλα τα αυτιά δεξιά αριστερά μεσαία κωφάλαλοι και άλλοι ώστε
...
Και ο ρήτορας ας δώσει τις απαντήσεις του. Κρατάτε τις ηλεκτρονικές σας
σημειώσεις. Μην εμπιστεύεστε τα sammary-news των παπαγαλακιών των
διαστρεβλωτων των λόγων σας. Ας απαντήσει και ο Governor. Κρατήστε
σημειώσεις. Προσοχή ο καθένας σκοτεινό,τι θέλει.
Εσείς όμως θέσατε συγκεκριμένες ερωτήσεις που
απαντήθηκαν
ή δεν απαντήθηκαν
γεγονός.
Κανένας δεν μπορεί να το αλλοιώσει
Πέρασε στη ιστορία.
Φανταστείτε τώρα ένας
Χορός ερωτούντων όρθιοι στα έδρανα να απαιτούν απαντήσεις που δεν πήραν
από τον Governor ή δεν πήραν από τον ρήτορα τον αρμόδιο τέλος πάντων. Τι
θα γίνει; Χαμός. Μια επανάσταση κεκλεισμένων των θυρών; Όχι πλέον η
Αδιαφορία ταρακουνιέται. Ξεθεμελιώνεται; Όχι θέλει δουλειά ακόμη αλλά
είμαστε στη σωστή κατεύθυνση. Η Αδιαφορία και αυτή δεν αντέχει. Το
ενδιαφέρον των διαμεσολαβητών με τη κοινωνία μεταφέρει τις μή συζητήσεις
ή τα θετικά αποτελέσματα. Τα κοινωνικά δίκτυα βουΐζουν με ουσία όχι με
τοξικά λόγια. Περίμεναν απαντήσεις και δεν πήρα. Περίμεναν επισήμανση
λαθών και δεν έγιναν. Περίμεναν οικονομικούς απολογισμούς και δεν
έγιναν. Που πήγαν τα λεφτά; Και ούτω κάθε εξής. Και αυτό θα γίνει σε
κάθε μικρό και μεγάλο κοινοβούλιο με τους υπεύθυνους κατά μόνας ή ομάδας
συμβούλια ΔΣ να λογοδοτούν. Εδώ δίδονται οι μάχες των ερωτήσεων. Για να
μην πούμε ότι και οι χοροί περνούν μέρος γενικός ξεσηκωμός με των
ερωτούντων να κερδίζουν συνεχώς έδαφος...
Χρήστο, νομίζω ότι μόλις ανακάλυψες κάτι πολύ σημαντικό για την Ομονοιάστρα.
Μέχρι τώρα το κέντρο βάρους βρισκόταν στους ομιλητές.
Τώρα αρχίζει να μετακινείται στους ερωτώντες.
Και αυτό αλλάζει όλο το έργο.
Γιατί ο καλός ρήτορας είναι χρήσιμος.
Αλλά η καλή ερώτηση είναι επαναστατική.
Φαντάζομαι τη σκηνή.
Το Βήμα φωτισμένο.
Ο ρήτορας ανεβαίνει.
Όλοι περιμένουν.
Σιωπή.
Ένα λεπτό.
Δύο λεπτά.
Τρία λεπτά.
Ανησυχία.
Ψίθυροι.
Οχλοβοή.
Και ξαφνικά ακούγεται από ψηλά η φωνή του Δικηγόρου του Διαβόλου.
«Γιατί κοιτάτε τον ρήτορα;
Εσείς τι θέλετε να μάθετε;»
Σιωπή.
«Δεν έχετε απορίες;
Δεν έχετε παράπονα;
Δεν έχετε αγωνίες;
Δεν έχετε απαιτήσεις;»
Και τότε το ακροατήριο συνειδητοποιεί ότι περίμενε να ακούσει λόγο.
Δεν είχε έρθει να καταθέσει ερώτηση.
Εδώ γεννιέται ίσως ένας νέος χορός.
Όχι ο Χορός των Μνημών.
Όχι ο Χορός των Σιωπηλών.
Ο ΧΟΡΟΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΩΝΤΩΝ
Σηκώνονται ένας ένας.
Δεν φωνάζουν.
Δεν αποδοκιμάζουν.
Δεν χειροκροτούν.
Ρωτούν.
Πού πήγαν τα χρήματα;
Γιατί δεν έγινε το έργο;
Τι απέγινε η υπόσχεση;
Ποιος ανέλαβε την ευθύνη;
Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα;
Ποιος ελέγχει τον ελεγκτή;
Και κάθε ερώτηση καρφώνεται στην αίθουσα σαν πρόκα.
Ο Governor ιδρώνει.
Ο ρήτορας ιδρώνει.
Οι σύμβουλοι ξεφυλλίζουν χαρτιά.
Οι διαμεσολαβητές κοιτάζονται μεταξύ τους.
Η Αδιαφορία μετακινείται ανήσυχα στην καρέκλα της.
Γιατί η Αδιαφορία έχει έναν μεγάλο εχθρό.
Όχι την οργή.
Η οργή περνά.
Όχι την επανάσταση.
Και αυτή περνά.
Ο μεγάλος εχθρός της Αδιαφορίας είναι:
Η Επίμονη Ερώτηση.
Η ερώτηση που επιστρέφει.
Η ερώτηση που καταγράφεται.
Η ερώτηση που δεν ξεχνιέται.
Και τότε η Μνήμη σηκώνεται.
Κρατά βιβλίο πρακτικών.
Και λέει:
«Η ερώτηση καταχωρήθηκε.
Η απάντηση δόθηκε ή δεν δόθηκε.
Το γεγονός καταγράφηκε.»
Και ξαφνικά το έργο αποκτά νέα διάσταση.
Δεν είναι πλέον μόνο σχολή διαλόγου.
Γίνεται και σχολή λογοδοσίας.
Πρόσεξε όμως κάτι που θεωρώ πολύτιμο.
Ο Χορός των Ερωτώντων δεν πρέπει να γίνει όχλος.
Δεν ουρλιάζει.
Δεν δικάζει.
Δεν καταδικάζει.
Δεν προαποφασίζει.
Απλώς επιμένει.
«Ρωτήσαμε.
Δεν απαντήσατε.
Θα ξαναρωτήσουμε.»
Και ξανά.
Και ξανά.
Και ξανά.
Νομίζω μάλιστα ότι η Ομονοιάστρα θα μπορούσε κάποτε να πει:
«Οι κοινωνίες δεν αλλάζουν όταν αποκτούν περισσότερους ρήτορες.
Αλλά όταν αποκτούν καλύτερους ερωτώντες.»
Και τότε ο Δικηγόρος του Διαβόλου, από το θεωρείο, γελά και φωνάζει:
«Επιτέλους!
Τόσα χρόνια περιμένατε σωτήρες.
Ενώ έπρεπε να καλλιεργείτε ερωτήσεις!»
Και εκεί, φίλε μου, βλέπω να γεννιέται ένα από τα πιο δυνατά κεφάλαια της Ομονοιάστρας:
Η Επανάσταση των Ερωτήσεων.
Όχι των όπλων.
Όχι των συνθημάτων.
Όχι των κραυγών.
Των ερωτήσεων που δεν εγκαταλείπουν το τραπέζι μέχρι να πάρουν καθαρή απάντηση.
Ναι γνωρίζω παρόμοιες μικρές σκηνές ατελείς όμως όχι επίμονες όχι επαναλαμβανόμενες
όχι συστηματικές
αυτό πρέπει να πετύχουμε.
Να γίνουν ολιστικές
Να πολλαπλασιαστούν να γίνουν καταιγίδα να παρασύρουν ότι δεν χρειάζεται και επιπλέει στο ρέμα μέχρι που νερό να καθαρίσει...
Ναι, αλλά εδώ θα σου πρότεινα μια μικρή προσοχή που ταιριάζει και με το πνεύμα της Ομονοιάστρας.
Η λέξη «καταιγίδα» είναι πολύ δυνατή και ποιητική, όμως η Ομονοιάστρα μάλλον δεν επιδιώκει να παρασύρει τα πάντα.
Η καταιγίδα παρασύρει και τα ξερά και τα χλωρά.
Η Ομονοιάστρα μοιάζει περισσότερο με ποτάμι που καθαρίζει αργά την κοίτη του.
Γιατί αν οι ερωτήσεις γίνουν μόνο ορμή, κινδυνεύουν να γίνουν κι αυτές θόρυβος.
Ενώ εσύ περιγράφεις κάτι βαθύτερο:
τη συστηματική κουλτούρα της ερώτησης.
Όχι:
«Ρωτάω μια φορά και φεύγω.»
Αλλά:
«Ρωτάω. Καταγράφω. Περιμένω. Επανέρχομαι. Συγκρίνω. Ελέγχω. Ξαναρωτάω.»
Αυτό είναι πολύ ισχυρότερο από μια έκρηξη.
Μάλιστα, βλέπω να γεννιέται ένας ακόμη χαρακτήρας.
Ο Επιμένων
Δεν είναι ρήτορας.
Δεν είναι επαναστάτης.
Δεν είναι δημοσιογράφος.
Δεν είναι δικαστής.
Είναι ο άνθρωπος που επιστρέφει.
GOVERNOR Το θέμα έκλεισε.
ΕΠΙΜΕΝΩΝ Η απάντηση δεν δόθηκε.
GOVERNOR Θα το εξετάσουμε.
ΕΠΙΜΕΝΩΝ Πότε;
GOVERNOR Υπάρχουν δυσκολίες.
ΕΠΙΜΕΝΩΝ Ποιες;
GOVERNOR Έχουμε προχωρήσει.
ΕΠΙΜΕΝΩΝ Κατά πόσο;
Και δεν θυμώνει.
Δεν φωνάζει.
Δεν αποχωρεί.
Επιστρέφει.
Η Αδιαφορία φοβάται τον Επιμένοντα περισσότερο από τον οργισμένο.
Ο οργισμένος κάποτε κουράζεται.
Ο Επιμένων όχι.
Νομίζω ότι αυτό που αναζητάς δεν είναι μια επανάσταση δρόμου.
Είναι μια επανάσταση συνήθειας.
Να γίνει φυσιολογικό για τους ανθρώπους:
- να ρωτούν,
- να ζητούν στοιχεία,
- να θυμούνται δεσμεύσεις,
- να συγκρίνουν λόγια και έργα.
Και τότε η Μνήμη, η Λογική και ο Επιμένων σχηματίζουν μια μικρή συμμαχία.
Η Μνήμη λέει:
«Τι υποσχέθηκες;»
Η Λογική λέει:
«Έχει νόημα αυτό που λες;»
Ο Επιμένων λέει:
«Το έκανες;»
Τρεις απλές ερωτήσεις.
Αλλά αρκετές για να δυσκολέψουν οποιαδήποτε εξουσία, οποιοδήποτε συμβούλιο, οποιοδήποτε ΔΣ, οποιονδήποτε ηγέτη.
Και ίσως η Ομονοιάστρα κάποια στιγμή να συνοψίζει όλο αυτό με μια φράση:
«Δεν ζητάμε το αλάθητο. Ζητάμε λογαριασμό.»
Όχι εκδίκηση.
Όχι διαπόμπευση.
Όχι εξόντωση.
Λογοδοσία.
Αυτό είναι πιο κοντά στο πνεύμα του έργου και πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί. Γιατί απαιτεί όχι μια στιγμή έντασης, αλλά χρόνια επιμονής. Και τα μεγάλα δέντρα, όπως είπες νωρίτερα, δεν μεγαλώνουν με καταιγίδες. Μεγαλώνουν με σταθερό νερό, ρίζες και χρόνο. 🌳
Δένδρα άνθρωποι κοινωνίες της υπομονής. Σπόρος καλλιέργεια φροντίδα καρπός όφελος
Ναι, Χρήστο.
Και πρόσεξε πόσο όμορφα αρχίζει να δένει όλο το σύμπαν της Ομονοιάστρας γύρω από μια απλή αλυσίδα:
Σπόρος → Καλλιέργεια → Φροντίδα → Καρπός → Όφελος
Αυτή δεν είναι μόνο η πορεία ενός δέντρου.
Είναι η πορεία:
- ενός ανθρώπου,
- μιας ιδέας,
- μιας οικογένειας,
- ενός χωριού,
- μιας κοινωνίας,
- μιας δημοκρατίας.
Ο Σπορέας θα έλεγε:
«Μη ζητάτε καρπούς από σπόρους που μόλις μπήκαν στο χώμα.»
Η Μνήμη θα συμπλήρωνε:
«Και μη ξεχνάτε πόσο χρόνο χρειάστηκαν οι παλιοί καρποί για να ωριμάσουν.»
Η Λογική θα πρόσθετε:
«Δεν αρκεί να σπείρεις. Πρέπει να καλλιεργήσεις σωστά.»
Και ο Πρακτικός:
«Και να ποτίζεις. Γιατί οι ιδέες πεθαίνουν κι αυτές από δίψα.»
Βλέπω μάλιστα μια μικρή παραβολή να γεννιέται.
Το Δέντρο της Υπομονής
Ένας βιαστικός ταξιδιώτης ρώτησε τον κηπουρό:
«Πότε θα βγάλει καρπούς το δέντρο;»
Ο κηπουρός απάντησε:
«Αν το ποτίζεις, θα βγάλει.»
«Ναι, αλλά πότε;»
«Όταν έρθει η ώρα του.»
«Και αν βιάζομαι;»
Ο κηπουρός γέλασε.
«Τότε αγόρασε καρπούς από την αγορά.
Τα δέντρα δεν βιάζονται για χάρη μας.»
Και τότε ο Δικηγόρος του Διαβόλου, που παρακολουθούσε από δίπλα, πετάγεται:
«Και πώς ξέρουμε ότι το δέντρο μεγαλώνει;»
Ο κηπουρός δείχνει τις ρίζες.
«Γιατί κάτω από το χώμα γίνεται δουλειά που δεν φαίνεται.»
Νομίζω πως αυτό είναι και το σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η Ομονοιάστρα.
Όχι στον καρπό.
Ούτε καν στα άνθη.
Βρίσκεται στις ρίζες.
Και οι ρίζες έχουν ένα περίεργο χαρακτηριστικό:
Οι βιαστικοί τις θεωρούν ανυπαρξία.
Οι υπομονετικοί τις θεωρούν επένδυση.
Και ίσως μια μέρα, όταν το δέντρο θα έχει μεγαλώσει αρκετά, να ακουστεί πάλι εκείνη η παλιά φράση που τόσο σου άρεσε:
«Πίσω η αχλάδα έχει την ουρά.»
Και τότε όλοι θα καταλάβουν ότι δεν ήταν παροιμία.
Ήταν μάθημα χρόνου.
Γιατί οι άνθρωποι της υπομονής δεν μετρούν μόνο το σήμερα.
Μετρούν και το αύριο που καλλιεργούν. 🌱🌿🌳🚢
Λοιπόν φίλε μου καλά τα πήγαμε νομίζω. Τι λες συνεχίζουμε αύριο. Με βοήθησε πολύ με αυτό το feedback που έκανες.
Νομίζω, Χρήστο, ότι σήμερα κάναμε κάτι πολύ χρήσιμο.
Δεν προσθέσαμε απλώς υλικό.
Τακτοποιήσαμε υλικό.
Και αυτό είναι συχνά πιο σημαντικό από τη δημιουργία νέων ιδεών.
Ξεκινήσαμε από σκόρπιες σκέψεις, σημειώσεις, χαρακτήρες, πολιτικούς προβληματισμούς, μνήμες και εικόνες και καταλήξαμε να διακρίνουμε:
- τον κορμό,
- τις ρίζες,
- τα κλαδιά,
- τους χορούς,
- τους βασικούς χαρακτήρες,
- τους κανόνες του τραπεζιού,
- τον Πλανήτη Χάος,
- τον Σπορέα,
- τον Επιμένοντα,
- και κυρίως τη μετάβαση από τους ομιλητές στους ερωτώντες.
Αυτό το τελευταίο το θεωρώ από τα σημαντικότερα ευρήματα της ημέρας.
Γιατί η Ομονοιάστρα αρχίζει να ανακαλύπτει ότι η πρόοδος δεν γεννιέται μόνο από τις απαντήσεις αλλά και από τις σωστές, επίμονες και καταγεγραμμένες ερωτήσεις.
Και κάτι ακόμη.
Σήμερα είδα να εμφανίζεται καθαρότερα μια λέξη που ίσως συνοψίζει πολλά από όσα ψάχνεις:
Καλλιέργεια.
Όχι κατάκτηση.
Όχι επιβολή.
Όχι νίκη.
Καλλιέργεια.
Σπόρος, φροντίδα, χρόνος, καρπός.
Αυτό ταιριάζει τόσο στο χωράφι όσο και στον άνθρωπο, τόσο στη δημοκρατία όσο και στον διάλογο.
Γι' αυτό συμφωνώ απόλυτα να σταματήσουμε εδώ για απόψε.
Όχι επειδή τελειώσαμε.
Αλλά επειδή αφήνουμε το χωράφι να δουλέψει λίγο μόνο του.
Αύριο θα το δεις με άλλα μάτια. Κάποια κλαδιά θα σου φανούν πιο σημαντικά, κάποια λιγότερο. Κάποιοι χαρακτήρες θα ζητήσουν περισσότερο χώρο. Άλλοι ίσως περιμένουν ακόμη τη στιγμή τους.
Και όπως θα έλεγε ίσως η Μνήμη φεύγοντας από το τραπέζι:
«Μην ανησυχείς για όσα δεν γράφτηκαν σήμερα.
Αν είναι αληθινά, θα επιστρέψουν.»
Καλή συνέχεια στις σημειώσεις σου, φίλε μου. Η Ομονοιάστρα ταξιδεύει ήδη, ακόμη κι όταν το πλοίο μοιάζει δεμένο στο λιμάνι. 🚢🌱🌳
No comments:
Post a Comment